Er staan twee mannen van een beveiligingsbedrijf voor de deur van het redactielokaal van Etemad Melli (Nationaal Vertrouwen) in Teheran. Deze nieuwe Iraanse krant is onderdeel van een groter politiek plan. De hervormingsgezinde oppositie tegen de nieuwe conservatieve president en zijn machtige bondgenoten begint vorm te krijgen.

Voor de ingang van de redactie wordt gedrongen en geduwd. Ex-presidentskandidaat, ex-parlementsvoorzitter en ex-adviseur van de Opperste Leider Mehdi Karroubi komt binnen. Hojatoleslam (een religieuze rang) Karroubi is de oprichter van Etemad Melli en van een nieuwe politieke partij met dezelfde naam. Op 22 december lanceert hij tevens een satellietzender gericht op Iran.

Niet zo lang geleden was Karroubi een van de vaste pilaren van het Iraanse systeem. Jarenlang maande hij als voorzitter van het parlement Iraanse parlementariërs tot kalmte. Maar toen honderden hervormers in de aanloop van de parlementsverkiezingen van 2004 van deelname werden uitgesloten, deed Karroubi er weinig tegen.

Dat was wel anders tijdens de presidentsverkiezingen van juni van dit jaar. Karroubi, inmiddels kandidaat, verloor onder verdachte omstandigheden nipt van de nieuwkomer Mahmoud Ahmadinejad in de eerste ronde. Hij was des duivels. Hij schreef een woedende open brief aan Opperste Leider ayatollah Ali Khamenei. Karroubi beschuldigde hierin de leden van de Raad van de Hoeders van de Grondwet, die onder andere toeziet op verkiezingsverloop, van verkiezingsfraude, met steun van militaire organisaties en een netwerk van moskeeën. Khameneis zoon Mojtaba was volgens Karroubi een van de samenzweerders die de ,,totalitaire'' Ahmadinejad naar voren hadden geschoven. De Opperste Leider schreef terug dat de brief van Karroubi ,,beneden zijn waardigheid'' was en ,,Iran in gevaar bracht''. Hierop legde Karroubi al zijn politieke functies neer.

Nu is hij klaar voor politieke wraak. ,,Met een tv-zender kunnen we zeggen wat we willen'', zegt Karroubi in een interview. ,,We kunnen het zeggen in Iran, terwijl we uitzenden van buiten Iran.'' Op dit moment zijn er ongeveer 25 zenders die voornamelijk vanuit de Verenigde Staten op Iran gerichte programma's brengen. Karroubi is echter de eerste Iraanse politicus die het monopolie van de conservatieve staatstelevisie doorbreekt. Daarmee doet hij niets in strijd met de Iraanse wet. ,,In Iran is het verboden om satellietontvangers te hebben, maar niet om programma's te maken'', zegt hij met een glimlach. Zijn kanaal, Saba-tv, gaat vanuit het nabijgelegen emiraat Dubai uitzenden. Het kantoor daar is al geopend.

Vrijwel iedereen die niet mét president Ahmadinejad is, is tegen hem. Dus betekende zijn spectaculaire verkiezingsoverwinning ook een grote zuivering van het Iraanse machtssysteem. Trouwe vazallen zoals de vroeger min of meer neutrale Karroubi werden aan de zijlijn gezet, waar de Iraanse hervormers al stonden. Irans op de Leider na sterkste man, Akbar Hashemi-Rafsanjani, werd vernederd door Ahmadinejads meerderheid.

Diplomaten, bankdirecteuren en ambtenaren - niemand in Iran is veilig voor de grote schoonmaak die volgde op de machtswisseling van hervormingsgezind naar conservatief. ,,Alle politieke groepen voelen zich beledigd en hebben het idee dat hun onrecht is aangedaan'', zegt een Iraniër die een zeer hoge positie had binnen het regime. Hij wil anoniem blijven omdat ,,dit niet het moment is om aandacht te trekken. Als wij nu te kritisch zijn, krijgt de oppositie de schuld van alle moeilijkheden die de overheid heeft'', zegt hij. ,,Op dit moment is Ahmadinejads groep juist onderling aan het vechten. Dat willen we voorlopig zo houden.''

In zijn kantoor in Noord-Teheran neemt voormalig vice-president en hervormer Mohammad-Ali Abtahi geen blad voor de mond. Natuurlijk hebben er achter de schermen ontmoetingen plaats tussen de verliezers van de verkiezingen. Er vormt zich een onofficiële, brede oppositie. ,,We worden er bijna toe gedwongen, gezien de omstandigheden.''

Abtahi heeft zitting genomen in de raad van toezicht van Karroubi's nieuwe krant. Volgens hem zijn alle uitgerangeerde politici nieuwe posities aan het innemen. Hij sluit zelfs een terugkeer van zijn voormalige chef, ex-president en hervormer Mohammad Khatami, niet uit. ,,Khatami wil een non-gouvernementele organisatie beginnen, maar de politieke situatie gaat hem zeer aan het hart.'' Daarnaast ziet Abtahi weinig heil in de geplande organisatie van Khatami die een `dialoog tussen beschavingen' moet bevorderen. ,,Als je een president hebt die andere landen van de kaart wil vegen, heeft dat niet veel zin.''

De pragmatische Rafsanjani is de facto leider van de nieuwe coalitie. Hij is voorzitter van de `Raad ter Onderscheiding van Wat het Beste Is', die conflicten tussen parlement en Raad van Hoeders beslist. Een paar weken nadat Ahmadinejad president was geworden, maakte de Opperste Leider bekend dat Rafsanjani's raad vetomacht zou krijgen over de meeste beslissingen binnen het systeem. Volgens verscheidene bronnen was er zo'n groot verzet van de `witte baarden', de patriarchen binnen het systeem, tegen Ahmadinejad dat Khamenei werd gedwongen om weer enige balans in de machtsverdeling te brengen.

Vooralsnog zet populist Ahmadinejad hard in op de steun van de Iraanse armen. Volgens de vooraanstaande intellectueel Ramin Jahanbegloo zal het niet lang duren voordat de armen hun steun voor Ahmadinejad intrekken. ,,Iran is een gelaagde samenleving. Mensen met een academische titel staan hier in hoog aanzien, ook armen voelen dat er leiderschap nodig is'', zegt Jahanbegloo. ,,Men weet dat Ahmadinejad geen deel uitmaakt van de elite. Als hij de economische wensen niet inlost, dan zal steun voor hem snel verdampen.''

Voor Karroubi is dat een feit. De meeste Iraniërs hebben in de verkiezingen niet op Ahmadinejad gestemd, wil hij maar zeggen. ,,Onlangs zat ik vast in het verkeer, er was een huwelijk. De mensen herkenden me'', vertelt hij. ,,Ik stapte uit en schudde de handen. Ze vroegen hoe het ging met de partij en de satellietzender. Het Iraanse volk ziet dat er nu gigantische problemen aan het ontstaan zijn. Ze willen dit niet.''

Nederlanders die in Iran op vakantie gaan, krijgen voortaan altijd na afloop een gedicht over wat ze in de islamitische republiek hebben meegemaakt. Althans, als het aan de Iraanse reisleider Mahmoud-Reza ligt. ,,Ik doe dat altijd. Voor mijn vorige groep heb ik een gedicht van drie pagina's gemaakt'', zegt ze tegen de Nederlandse docent Eugenio van Maanen. Hij is van de toerismeopleiding NHTV uit Breda. De hogeschool organiseert cursussen voor Iraanse reisleiders.

Iran lijkt niet de meest voor de hand liggende bestemming voor Nederlandse toeristen. De discussie rondom het kernprogramma en het aantreden van de nieuwe neoconservatieve president Mahmoud Ahmadinejad hebben Iran stevig op de lijst van `rare landen' gezet. Maar steeds meer Nederlandse touroperators bieden reizen aan naar Iran waar in 2004 ongeveer 1,5 miljoen buitenlandse bezoekers kwamen.

Dat cijfer moet jaarlijks met 30 procent gaan toenemen, vertelt Morteza Ahmadi, hoofd van de Iraanse stichting voor cultureel erfgoed. ,,We hebben een economisch plan: in 2025 moet Iran twintig miljoen toeristen per jaar hebben.'' Voor de komende vijf jaar heeft de Iraanse overheid ruim 25 miljard euro vrijgemaakt voor toerisme.

De organisatie van Ahmadi heeft tegenwoordig direct zitting in het presidentiële kantoor. ,,Toerisme moet voor ons ook een tweede inkomstenbron worden, zodat we minder afhankelijk van olie worden'', legt hij uit. Op dit moment komt 80 procent van alle Iraanse inkomsten uit olieverkoop. Er zijn directe maatregelen genomen om het toerisme te promoten. Met spotjes op nieuwszenders CNN en BBC World probeert Iran zich internationaal in de kijker te spelen. Binnenslands krijgen reisbureaus 20 dollar bonus voor iedere buitenlandse toerist die ze het land binnenhalen. De overheid veranderde visumrestricties voor inwoners uit een groot aantal landen, waaronder Nederland, zodanig dat iedere bezoeker een visum voor een week kan krijgen bij aankomst in Teheran.

Ongeveer duizend Nederlandse toeristen hebben het afgelopen jaar het land bezocht. ,,Die hebben allemaal de reis van hun leven gehad'', zegt Onno Reichwein, een van de twee docenten uit Breda. ,,De eerste dagen zijn mensen vaak een beetje afhoudend, omdat ze zoveel negatieve verhalen over Iran hebben gehoord. Maar na een paar dagen smelten ze door de Iraanse gastvrijheid.''

Reichwein en Van Maanen hebben de hele week trainingen gegeven aan een selecte groep van Iraanse reisleiders - volledig betaald door de Iraniërs. Doel was om de reisleiders beter te leren omgaan met westerlingen. Omdat alle deelnemers zelf ook trainers zijn, is het de bedoeling dat de ideeën van de cursus hun weg vinden naar de vele duizenden reisleiders die Iran rijk is. Vooral de interactieve manier waarop wordt lesgegeven is nieuw voor de Iraniërs. ,,Ze vragen om onze mening, ze willen dat we meedoen'', zegt Afsaneh Ehsani (32) van Ecotour Iran. ,,Ik leerde mijn collega's zelf altijd dat er voor iedere situatie één passend antwoord is. Nu zie ik dat je juist flexibel moet zijn.''

Met bergen in het noorden, meer dan 2.500 jaar beschaving, eilanden in de Perzische Golf en een bevolking die zeer vriendelijk is voor buitenlanders, is Iran een ideaal vakantieland voor de cultureel geïnteresseerde toerist. ,,Veel mensen zien alleen de baardmannen op televisie, maar vergeten dat hier heel vriendelijke mensen van vlees en bloed wonen'', zegt Reichwein.

Daarom besloot de hogeschool van Breda de training ook niet te annuleren na de commotie de afgelopen weken over de uitspraak van de Iraanse president Ahmadinejad dat Israël van de kaart moet worden geveegd. Een bezoek van een Nederlandse handelsmissie aan Iran werd in verband met de uitlatingen wel afgezegd. ,,Het mag duidelijk zijn dat Iran politiek terug in de tijd is gegaan, maar wij zijn hier om in de mensen te investeren'', zegt Van Maanen. ,,Je helpt het Iraanse volk niet door het land wegens het regime te mijden.''

In het klaslokaal hebben alle 21 deelnemers een kaartje met hun naam erop voor hun stoel staan. Er is ook een vertegenwoordiger van het ministerie van Toerisme aanwezig. ,,Het grootste probleem voor ons als er buitenlanders komen is dat we onszelf als volk moeten bewijzen'', zegt reisleidster Rahele Tafrihi die Duits en Engels spreekt. Het negatieve nieuws stelt alle Iraniërs in een kwaad daglicht. De gevolgen zijn al zichtbaar.

,,Helaas komen er sinds de verkiezing van Ahmadinejad veel minder toeristen'', vertelt ze. ,,Maar vergeet niet; het is voornamelijk een politieke strijd, niemand wordt op straat lastiggevallen.''

Het was een lange reis voor Hadi Khajzadeh (18) vanuit zijn dorp in de Midden-Iraanse provincie Fars naar het bedevaartsoord van de 12de Imam in de heilige stad Qom. Volgens wijdverbreid Iraans-shi'itisch bijgeloof verschijnt de in het jaar 941 verdwenen imam Mohammad al-Mahdi hier iedere dinsdagavond bij de Jamkarammoskee. Duizenden brengen er de nacht door in de hoop contact te maken met `Imam Zaman', de imam van het tijdperk. Shi'ieten geloven dat het paradijs op aarde zal neerdalen als hij terugkeert.

Sinds Mahmoud Ahmadinejad president van Iran is geworden, staat de verdwenen 12de imam ook politiek in het middelpunt van de belangstelling. Ahmadinejad probeert de condities voor de komst van de imam te vervullen. Hoog op zijn politieke agenda staat daarom rechtvaardigheid - aanpak van corruptie en steun voor de armen - een belangrijke voorwaarde wil de imam zich manifesteren. Maar in een land waar ambtenaren en geestelijken vaak ook ondernemers zijn, wekt Ahmadinejads campagne voor de 12de imam veel weerstand op.

Het beleid van de president in naam van Imam Zaman zet het land volledig op zijn kop. Veel ervaren overheidsmanagers zijn ontslagen, want ze zijn een groep van `aristocraten' geworden, vindt Ahmadinejad. Voor het eerst sinds de islamitische revolutie van 1979 is een geestelijke (zonder diploma's) benoemd als rector magnificus van de Universiteit van Teheran. Hoge ambtenaren in de lucratiefste sector van het land, de olie-industrie, vormen volgens de president een ,,maffia die moet worden vernietigd''. Verder is geld lenen makkelijker geworden, hebben staatsbanken hun rentecijfers moeten verlagen om de armen te helpen en is er een speciaal fonds opgericht om arme jongeren in staat te stellen te trouwen.

In de Jamkarammoskee - die met 17 miljoen dollar van Ahmadinejads regering wordt opgeknapt om Imam Zaman een mooie ontvangsthal te geven als hij komt - is niets te merken van de heftige politieke strijd die er op dit moment in Iran wordt gevoerd. De jonge Khajzadeh schrijft een wens op een briefje. De zon is een half uur geleden ondergegaan, maar honderden vogels zingen nog steeds het hoogste lied. ,,Ik vraag Imam Zaman om werk en hulp met leren'', zegt Khajzadeh. Hij gooit het briefje in een speciale wensput en prevelt een kort gebed. ,,Ik hoop dat hij snel komt, de wereld heeft Imam Zaman nodig.''

Voordat de vertegenwoordiger van God op aarde het leiderschap van de wereld op zich kan nemen moet er nog heel wat gebeuren. ,,De mensheid moet zich in een staat van rationaliteit, moraliteit en spiritualiteit bevinden, er moet rechtvaardigheid zijn'', legt Abbas Ka'bi uit. Ka'bi is een van de 12 leden van de conservatieve Raad van Hoeders van de Grondwet. Alle wetten moeten door de Hoeders worden getoetst op hun islamitisch gehalte.

,,Vergeet niet, de islamitische republiek is slechts een gereedschap om de wereld klaar te maken voor de komst van de 12de imam'', zegt Ka'bi in de bibliotheek van het Imam Khomeiny Onderwijs- en onderzoeksinstituut in Qom. ,,Tot die tijd hebben we het leiderschap van de Hoogste Rechtsgeleerde. Hij moet een situatie proberen te creëren waarin Imam Zaman komt en het roer overneemt'', zegt Ka'bi die ook lid is van de Assemblee van Experts. Deze raad kiest deze Opperste Leider, op dit moment ayatollah Ali Khamenei, en kan hem afzetten.

Khamenei heeft opgeroepen de regering van Ahmadinejad tijd te geven en te steunen, maar veel hooggeplaatste Iraanse politici gaan openlijk de strijd aan met de president. In een toespraak voor vrijdaggebedsleiders op 15 november klaagde Ali Akbar Rafsanjani over de golf van ontslagen. ,,Een stroming probeert waardevolle personen en gelauwerde managers te verwijderen en te isoleren'', zei Rafsanjani, die de verkiezingen verloor van buitenstaander Ahmadinejad. Rafsanjani, zelf ook geestelijke en een van de zuilen van het Iraanse systeem, wordt er in brede lagen van de bevolking van verdacht zelf zijn zakken te hebben gevuld.

Maar ook binnen zijn neoconservatieve achterban is er groot verzet ontstaan tegen Ahmadinejad. Drie keer schoof hij volstrekt onbekende kandidaten voor het ministerie van Olie naar voren. Twee werden weggestemd en één gedwongen zich terug te trekken door het conservatieve parlement dat meer zeggenschap wil hebben. Zoiets was nog nooit voorgekomen sinds het begin van de islamitische republiek. In de pers duiken steeds vaker berichten op over een afzettingsprocedure die bepaalde parlementsleden in gang proberen te zetten tegen de president.

Zowel onder conservatieven als hervormers zijn er velen die vrezen dat een kleine groep fundamentalisten via Ahmadinejad de macht probeert over te nemen. Ayatollah Montazeri, ooit officieel opvolger van ayatollah Khomeiny, is bang voor de toekomst. ,,Ze haten iedereen die het niet met hen eens is'', zegt hij in een interview in Qom. Ex-president Khatami waarschuwde twee weken geleden tegen de ambities van de groep. Hij noemde ze Iraanse Talibaan. ,,Ze geven onze vijanden een excuus om Iran en de islam aan te vallen.''

Steun krijgt Ahmadinejad uit strengfundamentalistische hoek. Ahmadinejads marja-e taqlid (bron van nabootsing, een soort persoonlijk geestelijk leider), ayatollah Mesbah Yazdi, staat bekend als een van de grootste haviken van het land. Hij heeft de regering van Ahmadinejad een ,,heilige zegening'' genoemd.

Sommigen vrezen dat de Ahmadinejad denkt zélf persoonlijk vertegenwoordiger van Imam Zaman op aarde te zijn. Enkele dagen geleden publiceerde de conservatieve website Baztab een video van een gesprek tussen de president en ayatollah Mohammad Javadi Amoli in Qom. Ahmadinejad vertelt dat een van de leden van zijn delegatie een schijnsel om hem heen zag, toen hij in september de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties toesprak. ,,Ik voelde ook dat de atmosfeer veranderde. 27 minuten lang keken alle staatshoofden alleen naar mij, er werd zelfs niet met de ogen geknipperd'', vertelt Ahmadinejad op de video. ,,Het was alsof een hand hen de oren en ogen opende voor de boodschap van de islamitische republiek.''

Hervormer Mohammad Ali Abtahi, ex-vice-president, schudt met zijn hoofd. ,,Ahmadinejad denkt dat hij door God wordt gesteund, hij heeft hallucinaties'', zegt hij in een gesprek in zijn kantoor in Teheran. Maar volgens Mohammed Makelzadeh, adjunct-hoofdredacteur van het fundamentalistische weekblad Partow in Qom, is de Iraanse elite doodsbang voor de president. ,,Ze proberen hem zwart te maken omdat ze vrezen voor hun machtspositie en handelsbelangen.''

De bezoekers van de Jamkaranmoskee in Qom zijn niet onder de indruk van de klachten van de machtselite. President Ahmadinejad is hier zelf ook komen bidden, zegt Ibrahim Sadoughi, de opzichter van de moskee. ,,En wat is daar vreemd aan? Wij doen het ook.'' De jonge Hadi Khadjzadeh blijkt een van Ahmadinejads kiezers. ,,Hij heeft ons een beter leven beloofd'', zegt Khadjzadeh. ,,Mijn familie is nog steeds arm, dat moet veranderen. Dat vind ik belangrijk.''

Het Iraanse publiek in het tennisstadion van het emiraat Dubai gilt als het Iraanse pop-duo Kamran & Hooman dansend het podium opkomt. De twee jonge zangers, woonachtig in de Verenigde Staten, zetten direct in met hun in Iran verboden hit: `Jij bent nummer 20!' wat zoiets betekent als `jij bent voor mij de beste'.

De circa 2.500 Iraanse toeschouwers zingen uit volle borst mee met het nummer. Verscheidene kraampjes verkopen alcoholische dranken, Iraanse dames in weinig verhullende kleding pakken hun partners bij de hand en oudere moeders met hoofddoekjes kijken tevreden vanaf de tribunes neer op de dansende menigte. Kaartjes zijn niet goedkoop, ongeveer 50 euro, maar het is de toeschouwers dubbel en dwars waard. ,,Zo zou Iran ook kunnen zijn'', roept Kouroush (32), een jonge zakenman die speciaal voor het concert de twee uur durende vlucht van Teheran naar Dubai heeft genomen.

,,We zijn zo dichtbij. Iran is slechts een vliegtuigticket hier vandaan'', kreunen Kamran en Hooman op het podium. Maar de islamitische republiek Iran is een wereld verwijderd van de vrijhaven die Dubai, onderdeel van de Verenigde Arabische Emiraten, de afgelopen jaren is geworden. Geen gestyleerde haar op hun popsterrenhoofd die eraan denkt om naar de Iraanse hoofdstad Teheran af te reizen.

Want `westerse' popmuziek, is verboden in het vaderland van Kamran en Hooman. Hoewel de muziek van de `Los Angelesi' zangers in Iran uit autoraampjes en woonhuizen klinkt, mag ze niet worden gedraaid op de staatsradio en televisie.

Sinds de islamitische revolutie van 1979 hebben vrijwel alle Iraanse zangers hun werk voortgezet in de hoofdstad van de Amerikaanse staat Californië. De Iraanse popscene daar is bloeiend. Er zijn tientallen Iraanse zangers die voornamelijk concerten geven voor de circa vier miljoen Iraniërs die buiten hun vaderland leven. In Iran komt hun muziek via internet en - formeel illegale maar informeel gedoogde - satelliettelevisiezenders bij luisteraars terecht.

De gevluchte zangers en hun Iraanse fans leven een geïsoleerd bestaan van elkaar. Aan de ene kant van de wereld produceren de zangers voor een virtueel publiek aan de andere kant van de wereld. Terugkeren naar Iran is erg moeilijk voor de artiesten. Een concert in het thuisland, waar islamitische wetten van kracht zijn, is ondenkbaar. Het is al een keer misgegaan. Drie jaar geleden keerde een dansleraar, Mohammad Khordadian, terug uit Los Angeles waar hij allerlei dans-instructievideo's had gemaakt. Khordadian werd maanden vastgehouden door de Iraanse rechterlijke macht en pakte na zijn vrijlating direct het vliegtuig naar Los Angeles terug. Met de verkiezing, afgelopen zomer, van de neo-conservatieve president Mahmoud Ahmadinejad is Iran een nog onaantrekkelijkere bestemming geworden voor de Iraanse banneling-artiesten.

Dubai is een van de weinige plekken waar `Los Angelisi' zangers en Iraanse fans elkaar ongestoord kunnen ontmoeten onder het genot van een daar wel legaal alcoholisch drankje (althans voor buitenlanders, want staatsburgers van de Emiraten mogen niet drinken). Het is dichtbij Iran, visa zijn makkelijk te verkrijgen en er zijn geen religieuze wetten die concerten verbieden. ,,Dubai is het ultieme weekenduitje voor Iraniërs geworden'', legt de Iraanse superster Mansour uit. In Iran is hij vooral bekend door zijn cd `Crazy', maar hij woont sinds 1985 in Los Angeles. ,,De Iraniërs komen hierheen om plezier te maken en dingen te doen die in Iran niet mogen'', zegt hij. Sinds vier jaar treedt de zanger op in Dubai. Het is nu een van zijn belangrijkste bestemmingen, vertelt Mansour, die ook vaak in Amsterdam optreedt voor de Iraanse diaspora. ,,De Emiraten doen er alles aan om het de Iraniërs op vakantie naar de zin te maken. Dubai is nu de hoofdstad van entertainment in het Midden-Oosten.''

De Iraniërs reizen niet alleen voor concerten van hun eigen zangers. Toen de Nederlandse DJ Tiësto er in september een optreden gaf, zaten alle 12 dagelijkse vluchten vanuit Teheran een week vol met concertgangers. Verscheidene reisbureaus in Iran hadden zelfs speciale `Tiësto-tours' georganiseerd naar het evenement dat door bierbrouwer Heineken werd gesponsord.

Mansour vaart wel bij de nieuwe markt. Met een grote zonnebril op zit hij op een terras nabij het strand. Twee Iraanse vrouwen die langslopen in strakke leggings, barsten in gillen uit als ze de ster herkennen. ,,In Dubai hou ik het contact met mijn fans'', zegt hij nadat de vrouwen zijn bijgekomen. Ook al woont Mansour allang in de Verenigde Staten, ,,in gedachten'' is hij nog steeds in Iran. ,,Ik zal er niet snel heengaan. Ik ben een zanger van na de revolutie (1979). Voor mij is deze scheiding van mijn fans iets wat altijd zo is geweest. Ik ben eraan gewend. Voor oudere zangers is het moeilijker.''

Ook de belangrijkste Perzische muziekzender PMC van de Persian Media Cooperation is in Dubai neergestreken. De Iraans-Nederlandse eigenaar Mehrdad Kia heeft het eerst in Amsterdam geprobeerd, maar Dubai was veel goedkoper dan Nederland.

,,Hier betaal ik geen belasting'', verklaart Kia. Zijn zender is illegaal in Iran, maar veel meer dan sporadisch storen van de videoclips kunnen de Iraanse autoriteiten niet doen tegen PMC. ,,Om hun wat tegemoet te komen zenden we niet uit op belangrijke religieuze feestdagen'', zegt Kia. ,,Maar ik laat op andere dagen net zo makkelijk rapper `50 Cents' zien met vrouwen in bikini's om zich heen.''

Volgens Kia kleven er nadelen aan Dubai, zoals de zomerhitte, maar is zijn geografische nabijheid belangrijker. ,,Hier ontwikkel ik mijn volgende plannen voor het land. Zo wil ik binnenkort een roddelmagazine op gaan zetten, dat dan hier verspreid kan worden, dan vindt het vast wel zijn weg naar Teheran. Net als de muziek.''

Het zijn zware tijden voor Irans neo-conservatieve president Mahmoud Ahmadinejad. Deze week presenteerde hij alweer zijn derde kandidaat voor de invloedrijke positie van olieminister. De andere twee werden eerder te licht bevonden door Ahmadinejads ideologische medestanders in het parlement.

Toen Ahmadinejad in augustus zijn nieuwe regeringsploeg presenteerde, werden de meeste kandidaten goedgekeurd door het parlement, maar slechts met een minimale meerderheid aan stemmen. Vier werden afgestemd, onder wie de kandidaatministers van Olie en Onderwijs.

Drie van de leeg gebleven plaatsen zijn inmiddels naar de zin van het parlement opgevuld, maar de tweede kandidaatminister van Oliezaken is ook afgewezen. De minister van Olie is van cruciaal belang voor Iran. Meer dan 80 procent van Irans overheidsinkomsten komt uit de olie-export. Iran is momenteel het vierde olieproducerende land ter wereld. Opvallend was dat Ahmadinejad tot twee keer toe totaal onervaren kandidaten naar voren schoof en dat beiden sterke banden met de Revolutionaire Garde onderhielden.

Aan de tweede afgewezen kandidaat, Sadeq Mashuli, kleefde nog een bezwaar. Niet alleen wist hij niets van olie of gas, tevens bleek hij een beruchte huizenspeculant te zijn. Tien jaar geleden verliet hij een hoge positie binnen de Revolutionaire Garde, om al snel een fortuin en de bijnaam `Commandant Miljardair' te vergaren. Ahmadinejad won de presidentsverkiezingen juist mede omdat hij beloofde corruptie en zelfverrijking aan te pakken. Het ministerie van Olie werd volgens hem onder president Khatami geleid door een ,,maffia''.

,,Mashuli's financiële positie is niet te verenigen met ons streven naar een rechtsstaat'', zei het conservatieve parlementslid Emad Afrough voor de stemming. Mashuli trok zich vervolgens terug.

Ondanks de zwakte van de gepresenteerde kandidaten kwam het verzet van het parlement onverwachts. De meerderheid van de volksvertegenwoordigers behoort tot de `Abadgaran'-factie, die nauwe banden heeft met Ahmadinejad. Was eerst het plan om samen corruptie aan te pakken, nu klaagt het parlement dat Ahmadinejad niet met de volksvertegenwoordigers overlegt voordat hij een kandidaat voorstelt. De president is ook teleurgesteld. ,,Geen overheid in de eerste maanden van bestuur heeft ooit zoveel tegenstand gehad van binnen- en buitenland'', morde Ahmadinejad.

Het verkiezingssucces van de conservatieven is uitgemond in een politieke burgeroorlog, zo lijkt het. De benoeming van de minister van Olie is slechts een van de vele frontlinies in een hevige machtsstrijd. Veel machtige leden van de traditionele conservatieve factie klagen steen en been over Ahmadinejad. De Iraanse beurs is 25 procent gedaald in een paar maanden, de armen verwachten meer brood en benzinesubsidies en internationaal is Iran weer een pariastaat nadat de president opriep om ,,Israël van de kaart te vegen''. Achter de schermen zou worden gepoogd om Ahmadinejad uit zijn ambt te zetten.

Irans Opperste Leider, ayatollah Ali Khamenei, probeerde maandag de conservatieve critici van Ahmadinejad het zwijgen op te leggen. ,,Steun de regering, de president heeft meer tijd nodig'', liet hij weten. Maar Akbar Hashemi Rafsanjani, ondanks zijn nederlaag in de presidentsverkiezingen tegen Ahmadinejad nog steeds een van de zwaargewichten van het islamitische regime, leverde twee dagen later alweer scherpe kritiek op de ,,zuiveringen'' die nu worden doorgevoerd. Hij sprak van ,,een politiek van algemene verbanning'' waardoor ,,competente personen'' terzijde worden geschoven.

Ahmadinejad heeft een derde kandidaat-olieminister voorgesteld, Seyed Mohsen Tassaloti. Hij heeft meer ervaring dan zijn twee voorgangers, maar er wordt al beweerd dat hij een Amerikaans paspoort heeft. Dat kan dodelijk zijn in het huidige Iraanse politieke klimaat. Op 23 november moet over zijn kandidatuur worden gestemd, maar de uitslag van de conservatieve machtsstrijd staat nog lang niet vast.

Op de kruising van de Martelaar Behestistraat en de Modarressnelweg in de Iraanse hoofdstad hangt een grote poster van een Palestijnse vrouw. In haar armen draagt ze een baby en een machinegeweer. Op de achtergrond is de gouden koepel van de Al-Aqsa moskee in Jeruzalem te zien. ,,Ik heb mijn kinderen lief, maar nog meer hou ik van het martelaarschap'', staat onderaan de poster geschreven.

Soortgelijke muurschilderingen zijn overal in Iran te vinden. Het regime ziet zich graag als voorvechter voor onderdrukte moslims wereldwijd. Aandacht voor het lot van de Palestijnen en ontkenning van de staat Israël is een van de fundamenten van Irans buitenlandpolitiek sinds de islamitische revolutie van 1979. Toen president Ahmadinejad gisteren opriep dat ,,Israël van de kaart dient te worden geveegd'', herhaalde hij de woorden van wijlen ayatollah Ruhollah Khomeiny, grondlegger van de Islamitische Republiek.

De uitspraken van Ahmadinejad gisteren op de conferentie `Een wereld zonder zionisme' komen niet uit het niets. Het vrijdaggebed in Iran wordt elke week afgesloten met de leus: `Dood aan Amerika, Dood aan Israël'. De conferentie werd verder georganiseerd naar aanleiding van Al-Quds (Jeruzalem)dag, wanneer in veel islamitische landen betogingen worden georganiseerd tegen de bezetting van Palestina door Israël.

Daarnaast worden de gevolgen van Irans politieke verschuiving naar neo-conservatief duidelijker. Waar de afgelopen jaren de hervormingsgezinde president Mohammad Khatami een mildere toon aansloeg tegenover de joodse staat, is met de verkiezing van Ahmadinejad deze zomer de retoriek van de eerste jaren van de Iraanse revolutie teruggekeerd. ,,De gevechten in Palestina zijn een oorlog tussen de hele islamitische natie en de wereldarrogantie'', zei Ahmadinejad. De `wereldarrogantie' is Iraanse propagandataal voor de Verenigde Staten, Groot-Brittannië en het Westen in het algemeen.

Alle oude slagzinnen worden weer uit de kast gehaald. Na zijn inauguratie als president vertelde Ahmadinejad dat hij zijn verkiezing zag als een tweede islamitische revolutie. ,,Deze revolutie zal zich wereldwijd verspreiden'', voorspelde hij. In 1980 kwamen er soortgelijke geluiden uit Iran. De gepropageerde export van de Iraanse revolutie leidde destijds tot de oprichting van de Libanese Hezbollah, rellen in Mekka en Bahrein en steun aan diverse extremistische organisaties waaronder de Palestijnse Hamasbeweging en de Islamitische Jihad.

Achter de schermen vreest het Iraanse regime voor verder isolement in de regio. Een aantal islamitische landen lijkt het islamitische `cordon sanitaire' rondom Israël te willen doorbreken, zoals onder andere Egypte en Jordanië dat al hebben gedaan. Er was grote woede binnen het Iraanse regime over de ontmoeting tussen de Pakistaanse president Pervez Musharraf en de Israëlische premier Ariel Sharon tijdens de VN-top in september. ,,Qudsdag is dit jaar extra belangrijk omdat de Verenigde Staten en de zionisten in het licht van hun vernederende nederlaag in Gaza de relaties tussen islamitische landen en het zionistische regime willen verbeteren'', waarschuwde Opperste Leider Ali Khamenei vorige week tijdens het vrijdaggebed.

De woorden van Ahmadinejad zijn voor een Iraanse leider niet nieuw. In 2001 leidde ex-president Ali Akbar Rafsanjani het vrijdaggebed voor Al-Qudsdag. ,,De schepping van de staat Israël is de vreselijkste gebeurtenis in de geschiedenis en de islamitische landen zullen het land uitkotsen uit ons midden'', zei Rafsanjani toen. Hij suggereerde dat moslimlanden een kernwapen zouden moeten bemachtigen en tegen Israël inzetten ,,om het te vernietigen, zonder zelf veel verliezen te lijden''. Israëlische leiders hebben opgeroepen tot aanvallen op Iraanse nucleaire installaties waar kernwapens zouden worden ontwikkeld.

Al-Qudsdag is dan een belangrijk moment voor het Iraanse leiderschap, het volk gaat er niet in groten getale de straat voor op. Vorig jaar demonstreerden er ongeveer 20.000 mensen in Teheran tegen Israël, terwijl er 12 miljoen mensen in de hoofdstad wonen.

Het was een monstertaak: zijn land veranderen van een internationale paria tot een alom geaccepteerd natie. Meer dan acht jaar werkte de hervormingsgezinde Iraanse president Mohammad Khatami aan een vriendelijker imago voor de islamitische republiek.

Onder zijn bewind opende Iran zijn deuren, vooral richting Europa. Met lidstaten van de Europese Unie werden vergaande handelscontracten gesloten, het onderwerp van mensenrechten kwam op tafel in gezamenlijke gesprekken, en de Iraanse president legde staatsbezoeken af aan Frankrijk, Spanje en Italië. Nadat in 2002 bekend werd dat Iran achttien jaar lang een kernprogramma geheim had weten te houden, leidde dat niet tot een uitbarsting maar gingen beide partijen op zoek naar een diplomatieke oplossing.

Maar nu, drie jaar en een presidentswisseling later, lijkt Iran weer terug gevallen in het internationale isolement van na de islamitische revolutie van 1979. Met de begin augustus aangetreden conservatieve president Mahmoud Ahmadinejad aan het roer, lijkt alle opgebouwde `goodwill' binnen een paar maanden verdampt.

Het begon met een Amerikaanse mediacampagne waarin werd gesuggereerd dat Ahmadinejad in 1979 nauw betrokken was geweest bij de bezetting van de Amerikaanse ambassade in Teheran. Hoewel Ahmadinejad ontkende, kreeg hij direct het label `terrorist' opgeplakt. Het is een imago waar hij niet meer vanaf zal komen.

Tegelijkertijd zijn de onderhandelingen met Duitsland, Frankrijk en Groot-Brittannië namens Europa over het Iraanse nucleaire programma tot stilstand gekomen.

In de internationale arena moeten de Iraniërs het nu opnemen tegen de Verenigde Staten én Europa. Voor het eerst sinds de Irak-oorlog streven zij weer vastberaden een gezamenlijk doel na: het voorkomen dat Iran een atoombom bemachtigt. Na twee jaar onderhandelen, is hun geduld op.

Aan Iraanse zijde zijn, tegelijk met het aantreden van de nieuwe president, de spelers aan de onderhandelingstafel vervangen. Hardliners, van wie sommigen geen Engels spreken, hebben de plaats ingenomen van ervaren en gematigde diplomaten.

Tijdens de laatste bijeenkomst van het Internationale Agentschap voor Atoomenergie (IAEA) in Wenen, begin september, maakten de nieuwe Iraanse onderhandelaars een grote inschattingsfout. Ze hadden verwacht dat veel niet-Westerse landen hen zouden steunen en tegen een Europese resolutie zouden stemmen om Iran te veroordelen. Maar uiteindelijk kwam alleen steun van Venezuela.

In november kan het IAEA nu besluiten om de kwestie `Iran' voor te leggen aan de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties. Daarmee komt het conflict op een gevaarlijk kruispunt. Economische sancties tegen Iran worden een reële optie. Twee maanden geleden leek dat nog ondenkbaar.

Maar de internationale druk op Iran beperkt zich niet tot zijn nucleaire programma. In de aanloop tot het referendum over de nieuwe Iraakse grondwet, volgende week zaterdag, is in de internationale gemeenschap de bezorgheid gegroeid over Iraanse shi'itische inmenging in vooral het zuiden van buurland Irak. Deze week beschuldigde Groot-Brittannië Iran openlijk van directe betrokkenheid bij het aanhoudende geweld in Irak. Een regeringsfunctionaris in Londen zei dat alle acht Britse militairen die tot dusver zijn gesneuveld in het zuiden van Irak, zijn gedood door explosieven die via Iraanse Revolutionaire Gardisten zijn geleverd aan een shi'itische militie in Irak. Premier Tony Blair herhaalde die beschuldigingen gisteren in iets diplomatiekere bewoordingen, maar waarschuwde ook dat Groot-Brittannië zich niet door Iran zal laten intimideren - ook niet in de discussie over zijn kernwapenprogramma.

Op steun van zijn buren hoeft Iran niet te rekenen in deze oplopende confrontatie. Door de val van aartsvijand Saddam Hussein in Irak en de verdrijving van de (streng-sunnitische) Talibaan in Afghanistan, is de regionale macht van Iran sterk toegenomen. Ook in de Golfstaten, onder sunnitische bewind, heerst grote angst voor de groeiende shi'itische invloed in de regio. Saoedi-Arabië kent een grote shi'itische minderheid, evenals het eilandstaatje Bahrein. In beide landen hebben shi'ieten zich geroerd om zich sterk te maken voor autonomie. Een mogelijk uiteenvallen van Irak door toedoen van de shi'itische meerderheid in dat land, is voor de machthebbers geen prettig toekomstbeeld.

De eerste diplomatieke strubbelingen in de regio hebben al plaatsgevonden. Vorige week waarschuwde de Saoedische minister van Buitenlandse Zaken dat Irak op het punt staat aan Iran te worden overgeleverd. Die uitspraak bleef niet zonder gevolgen: een bezoek van de Iraanse minister van Buitenlandse Zaken, Manoucher Mottaki, aan Riad werd op het laatste moment afgezegd wegens `tijdgebrek'.

Toch voelt de nieuwe Iraanse regering zich sterk staan. Teheran rekent er op dat er géén sancties zullen komen wegens het kernprogramma, omdat de toch al hoge olieprijzen nog verder zouden worden opgedreven door zo'n ingreep. Mocht toch tot sancties worden besloten, dan zal Iran inspecties van het IAEA gaan weigeren en zullen de handelscontracten met Europa worden opgeschort, zo dreigt de regering.

Die zelfverzekerdheid herinnert veel Iraniërs aan de beginjaren van de revolutie, toen het land met vrijwel de hele wereld ruzie had. Ahmadinejad sprak deze zomer na zijn verkiezingsoverwinning over het ,,exporteren van de islamitische revolutie''. Dezelfde wens leidde na 1979 tot onder andere Iraanse inmenging in de Libanese burgeroorlog. Teheran noemt het kernprogramma nu `van nationaal belang'. In de staatsmedia wordt gesproken over een strijd van David tegen Goliath.

De dissident Abbas Abdi is er niet gerust op dat dit nieuwe Iraanse avontuur goed zal aflopen. ,,Onze machthebbers zijn experts in het terugkrabbelen in de negentigste minuut, zonder prijzen binnen te slepen'', zegt hij in de internetkrant Roozonline. ,,Maar als ze nu toch doorzetten, zal het volk lijden onder sancties of oorlog. Dat is het allemaal niet waard.''

De motor uit, tankdop open; tevreden steek ik de benzineslang in de auto. De pomp ratelt als een bezetene maar ik geef er niet om. Net voordat de benzine over de auto klotst, tik ik voorzichtig het mondstuk tegen de rand van de tank, zodat er niet wordt gemorst. Wel aan het milieu denken natuurlijk!

Iets meer dan 55 liter getankt, tijd om af te rekenen. Vriendelijk lachend wenk ik naar een van de pompbediendes in een smerige overall. ,,Wat ben ik u schuldig?'' vraag ik hem opgewekt in het Farsi. Natuurlijk weet ik het antwoord al, maar het blijft leuk om te horen. ,,3.800 toman'', zegt deze verveeld. ,,Wel beste man, hier hebt u 4.000 toman. Hou de rest maar!'' zeg ik joviaal. Ik heb net 3,60 euro betaald voor 55 liter benzine, inclusief tip.

Terwijl de benzineprijzen in Nederland de hoogste ter wereld zijn, mikt Iran op de laagste plek op de ranglijst. Eén liter benzine (ongelood, alles is ongelood) kost 6,9 eurocent per liter. Dat is goedkoper dan een fles water in Iran. Hier geen accijnzen, kwartjes van Khomeiny of andere extra's bovenop de prijs. Sterker nog, de Iraniërs krijgen geld als ze gaan tanken. De Iraanse benzine is namelijk zwaar gesubsidieerd door de Iraanse overheid.

Hoewel Iran dagelijks 3,9 miljoen vaten olie uit de grond haalt en reserves heeft van 125 miljard vaten, moet er dagelijks 40 miljoen liter benzine worden geïmporteerd. Iran heeft niet genoeg raffinaderijen om aan de lokale vraag te voldoen en moet daarom benzine uit het buitenland halen.

De Iraanse overheid betaalt jaarlijks ruim twee miljard dollar om Iraniërs goedkoop te laten tanken. Ter vergelijking: in 2004 verdiende het land 32 miljard dollar met de olie-export.

Met de stijgende olieprijzen begint dit systeem wel heel duur te worden. ,,Wij willen dolgraag van de subsidies af, maar er zijn anderen die dat tegenhouden'', vertelde onderminister van Olie Seyed Mohammadi Hadi Nejad Hosseini in mei aan deze krant. ,,We verbranden veel benzine in Iran, dat moeten we veranderen.''

Daarom kwam er een plan om iedere Iraniër een rantsoen goedkope benzine te geven. Personenauto's zouden nog maar 150 liter per maand tegen het goedkope tarief van 6,9 cent mogen tanken. Daarna zouden ze meer moeten betalen, wel 10,3 cent per liter.

Nu de nieuwe ministersploeg is aangetreden na de verkiezing van de neo-conservatief Mahmoud Ahmadinejad tot president, is dit plan echter afgeblazen. Het volk zou maar gaan morren van prijsstijgingen en daar zit niemand van het Iraanse regime op te wachten. Zolang de wereldprijzen van olie stijgen, is er ook genoeg geld om benzine te importeren, is het devies.

Dus wordt er nog lustig getankt bij pompstation 148. ,,Het is maar goed dat de prijzen niet zijn gestegen'', zegt eigenaar Mohammad Reza Mirzai. ,,Als de benzineprijs stijgt, gaan alle prijzen omhoog. Vergeet niet dat een Iraniër gemiddeld 300.000 toman (262 euro) per maand verdient. Dan is 6,9 eurocent per liter in redelijk balans met het inkomen'', zegt Mirzai. ,,En vergeet niet dat wij zwemmen in de olie, het moet goedkoop zijn in Iran, dat hoort zo.''

Is er dan niemand die met het milieu rekening houdt in Iran? Teheran is een van de meest vervuilde steden ter wereld. Al die benzineslurpende auto's braken dagelijks enorme hoeveelheden uitlaatgassen uit. Dure benzine betekent minder auto's op de weg.

Het antwoord is nee, vrijwel niemand houdt zich bezig met het milieu. ,,We hebben al zoveel problemen in Iran'', klaagt Hossein Ayatollahi, die zijn dure Nissan Maxima volgooit. ,,De natuur is niet zo belangrijk. Autorijden is belangrijk, anders kom je nergens.''

Met veel gevoel voor drama vertrok Irans president Mahmoud Ahamdinejad afgelopen dinsdag naar New York. De koran werd gekust en opgeslagen voor advies. Er was een militaire erewacht. Op de trappen van de VIP-vertrekhal stonden adviseurs, volksvertegenwoordigers en generaals. Vlak voordat Ahmadinejad de gereedstaande Boeing binnenstapte, draaide hij zich zelfverzekerd om en zwaaide naar het gevolg. Trots zwaaiden ze terug. De tv-camera's volgden het vliegtuig live totdat het uit het zicht verdween. De Iraanse president ging niet zomaar op reis; hij trok ten strijde tegen de ,,psychologische oorlog'' die tegen zijn land wordt gevoerd.

Het zorgvuldig geënsceneerde afscheid weerspiegelt hoe de Iraanse leiders zichzelf tegenwoordig zien. Een opkomende religieuze, regionale macht die niet met zich laat spotten. Iran voelt zich sterk en is zelfverzekerd genoeg om de wereld dat te laten weten.

Tijdens Ahmadinejads inauguratie in het Iraanse parlement in augustus sprak hij over Iran als een staat in opkomst en noemde hij de Verenigde Staten en Europa machten in verval. Volgens de president, een zeer trouw aanhanger van Irans Opperste Leider ayatollah Ali Khamenei, staat er een ,,botsing tussen beschavingen'' op stapel waarbij Iran de islamitische wereld leidt en de Verenigde Staten het goddeloze Westen.

De waarschuwende vinger die Ahmadinejad herhaaldelijk in de lucht prikte tijdens zijn toespraak voor de Algemene Vergadering van de Verenigde Naties was een voorbeeld van het nieuwe zelfvertrouwen. De inhoud van zijn toespraak was dat nog meer.

Iran heeft reden om zich sterk te voelen. Regionale vijanden in Afghanistan en Irak zijn opgerold door de VS. De zwakke regimes die voor de Talibaan en de Iraakse Ba'ath-partij in plaats zijn gekomen zijn makkelijk beïnvloedbaar voor Teheran. Dankzij de stijgende olieprijzen ontvangt de Iraanse overheid wekelijks bijna een miljard dollar aan olie-inkomsten. Na jaren van politieke strijd tussen hervormers en conservatieven is nu alle macht in handen van die laatste groep. Vrijwel de gehele oude politieke elite is buitenspel gezet door de neo-conservatieve groep die Ahmadinejad aan de macht heeft gebracht. Iran is tot nu toe nog niet door het Internationaal Atoomagentschap (IAEA) doorverwezen naar de VN-Veiligheidsraad die het land sancties op kan leggen. Overigens is Iran ervan overtuigd dat Rusland en China, twee permanente leden van die raad, tegen sancties zullen stemmen. En tenslotte: de aartsvijand VS heeft niet alleen problemen in Irak, op binnenlands gebied zijn er ook nog Katrina en de enorme schuldenlast waar de regering-Bush mee te kampen heeft.

De confrontatie met het Westen over Irans nucleaire programma is de ideale uitdaging voor het Iraanse regime een nieuwe positie in de internationale politiek te claimen. Beide partijen, Iran en de VS, graven zich zo diep in dat zelfs ex-president Mohammad Khatami heeft gewaarschuwd dat er wel een weg terug moet zijn naar de onderhandelingstafel.

Enkelen binnen het Iraanse regime menen dat dit het ideale moment om een aanval van de VS uit te lokken. Het idee is dat de supermacht nu is verzwakt en Iran een eventueel conflict zou kunnen winnen. Irans positie als leider van de moslimwereld zou daarmee een feit zijn. Tevens zou het teleurgestelde Iraanse volk zich bij een gemeenschappelijke vijand weer achter het regime scharen, zo wordt er door bepaalde politieke kringen binnenskamers gedacht.

Bij terugkomst in Iran, gistermiddag, was Ahmadinejad strijdbaar. ,,De supermachten in de wereld zijn erg arrogant. Maar ze moeten klaar zijn voor een grote schok, veroorzaakt door de macht van ons land'', zei hij.

Vandaag komt het IAEA bijeen in Wenen. Naar verwachting zal Iran nog niet naar de VN-Veiligheidsraad worden doorverwezen, omdat er nog geen overeenstemming is tussen de 35 leden. In Iran zal het worden gezien als het zoveelste bewijs dat het land niet gestopt kan worden door de VS en Europa. Het is uiteindelijk de vraag of supermacht Amerika als overwinnaar uit deze hoogopgelopen strijd wil komen, of bereid is een politieke afgang te ondergaan. Want de diplomatieke inspanningen rond Irans kernprogramma gaan steeds meer over internationale machtsverhoudingen.

In het museum van hedendaagse kunst in Teheran heerst een serene sfeer. Jongens met lange haren hebben zich neergevlijd op een van de vele banken, meisjes met de verplichte hoofddoeken troeven elkaar af met kennis over de verschillende werken. Op de achtergrond klinkt zachte lounge muziek. Het lijkt een dag als er zoveel zijn geweest de afgelopen jaren in het museum.

Maar de vrijplaats voor de Iraanse kunsten beleeft deze weken misschien wel haar laatste culturele stuiptrekking. De depots zijn leeggehaald en vandaag hangt de grootste collectie westerse kunst buiten de westerse wereld aan de wanden van het museum. Het is voor het eerst sinds de islamitische revolutie van 1979, dat de kunst - verzameld door de vrouw van de verdreven sjah - wordt getoond.

Tientallen groepjes Iraniërs schuiven langs kunstwerken van Auguste Renoir, Pablo Picasso en Andy Warhol. Maar er is ook een Willem de Kooning, een Van Gogh en verschillende werken van Magritte. De Jackson Pollock, Mural on Indian Red Ground, is meer dan 100 miljoen dollar waard. Alles wordt beschermd met infrarode sensors.

Vandaar dat Jinet (30) en Hanieh (24) de grootste voorzichtigheid betrachten als ze de werken bekijken. Want als er iemand over een onzichtbare lijn stapt, gaat er een luid alarm af. ,,Ik kan niet beschrijven wat ik voel als ik deze werken zie; er zit zoveel emotie in,'' vertelt Jinet, die grafisch ontwerpster is. Volgens haar staat het kunstklimaat onder druk in Iran. ,,Alle kunstenaars die ik ken willen weg. We worden hier niet gewaardeerd door de overheid. Ze maken problemen voor ons.''

De directeur van het museum, dr. Alireza Sami-Azar kan daarover meepraten. In mei van dit jaar voorspelde hij al in deze krant dat bij een conservatieve verkiezingsoverwinning hij zijn spullen zou pakken. Sami-Azar is een hervormer die de afgelopen zeven jaar het museum heeft geleid met de zegen van de voormalige president en hervormingsgezinde Mohammad Khatami.

De directeur haalde gedurfde tentoonstellingen naar Teheran en gaf reisbeurzen aan getalenteerde Iraanse kunstenaars. ,,Kunst is kunst, niet politiek,'' stelde hij tijdens het gesprek in mei. Maar zijn conservatieve critici dachten daar anders over. Langzaam werd Sami-Azar afgeknepen door de conservatieve gemeenteraad van Teheran, die lustig in het budget sneden. Tegenstanders beschuldigden hem van het promoten van on-islamitische waarden en het verkeerd beïnvloeden van de jeugd. Sami-Azar zegde zijn baan op, maar bleef aan na smeekbedes van Iraanse kunstenaars.

Maar afgelopen woensdag kon Sami-Azar definitief zijn bureau opruimen. Er is een nieuwe directeur aangesteld voor het museum. De nieuwe neo-conservatieve president van Iran, Mahmoud Ahmadinejad, had al laten weten dat er volgens hem van alles mis is in de Iraanse culturele sector. Niemand is verbaasd over de vervanging. De tentoonstelling is Sami-Azar's laatste stellingname tegen de nieuwe machthebbers.

In de popart-vleugel hangt Warhol's serie portretten van de Chinese dictator Mao, naast een serie over Rolling Stone Mick Jagger. ,,Twee jaar geleden had dat misschien voor opschudding gezorgd; een Britse rockzanger in een museum in Teheran, maar nu niet meer,'' vindt Eshan (25). Volgens hem is Iran veranderd, laatst heeft hij een tekstboek van de metalband Metallica gekocht in een boekwinkel. ,,Ook de staatstelevisie laat steeds meer dingen uit het westen zien.''

Eshan is niet bang dat de collectie westerse kunst nu weer voor eeuwig in de kelders van het museum zullen verdwijnen. ,,Iran staat onder druk van het westen vanwege ons nucleaire programma. Veel van deze kunstenaars zijn anti-oorlog omdat ze zelf de Tweede Wereldoorlog hebben meegemaakt,'' zegt hij. Eshan wijst op Brattata (1962) van Roy Lichtenstein, waar een piloot in stripvorm zegt moeite te hebben alle vliegtuigen om zich heen neer de schieten. ,,Ik denk dat de Iraanse machthebbers juist willen laten zien dat er ook Amerikanen tegen oorlog zijn, nu ons land wordt bedreigd.''

Niet alle werken zijn uit de museumkelders gekomen. Een deel van een drieluik van Francis Bacon is wel drie keer van boven naar beneden verhuisd. Vertegenwoordigers van het ministerie van Cultuur en Leiding konden zich niet vinden in de twee naakte mannen die samen het bed delen op het doek. Ook een half-naakte dame van Auguste Renoir is in het depot achtergebleven. ,,In Iran gebruiken we symbolen voor de liefde,'' legt Hanieh uit, dan schilderen we een granaatappel als we een kus bedoelen.'' Haar vriendin Jinet vertelt: ,,Laatst ben ik naar een ondergrondse tentoonstelling geweest met kunst die er niet omheen draaide.'' Ze voegt eraan toe: ,,Maar degene die de tentoonstelling organiseerde was doodsbang voor een politie-inval. Ik durf niet over de toekomst na te denken.''

Als transseksueel Ramesh (26) langs de brede lanen van de Iraanse hoofdstad wandelt voelt ze zich zo vrij als een vogel. Met haar strakzittende mantel en minuscule hoofddoek ziet ze er bijna uit als ieder ander Iraans stadsmeisje. Alleen haar grote mannenhanden verraden haar vroegere geslacht. ,,Mensen kijken wel, maar vallen me niet lastig'', verklaart Ramesh, die vóór haar sekseverandering Siavash heette.

Vandaag zit ze met goudgelakte nagels op een luie stoel. ,,Ik ben in het verkeerde lichaam geboren'', zegt ze stellig. ,,Als je dat kunt bewijzen dan mag je in Iran legaal van sekse veranderen.''

Ramesh heeft alles te danken aan de grondlegger van de islamitische republiek, wijlen ayatollah Khomeiny. Tijdens een ontmoeting met een transseksueel, midden jaren tachtig, besloot Khomeiny dat mensen die in het verkeerde lichaam worden geboren ,,foutjes van God zijn'', die ,,geholpen moeten worden.'' Hij sprak een fatwa, religieus decreet, uit dat sekseveranderingen in Iran zijn toegestaan. Sindsdien hebben er tussen de 300 en 400 geslachtsveranderingen plaatsgehad in Iran, wat uniek is in de hele islamitische wereld.

Maar die tolerantie tegenover wat in Iran geldt als seksueel afwijkenden was ver te zoeken toen vier weken geleden plotseling de jacht op homo's leek geopend. In de oostelijke stad Mashad werden twee jongens, Mahmoud Asgari en Ayaz Marhoni, opgehangen. Over hun leeftijd wordt nog gediscussieerd, maar vrijwel zeker is dat één van hen minderjarig was. De foto van het tweetal met een strop om de nek schokte de gehele wereld. Homorechtorganisaties in het Westen claimden dat het duo werd veroordeeld omdat ze homoseksuelen waren.

Afgelopen week zijn er door Iraanse oppositiegroepen beschuldigingen geuit dat Iran op het punt staat opnieuw twee homoseksuelen te executeren. VVD en D66 hebben Kamervragen gesteld.

Volgens de conservatieve Iraanse rechterlijke macht zijn Asgari en Marhoni echter niet wegens hun homoseksuele geaardheid ter dood gebracht, maar was het tweetal schuldig bevonden aan verkrachting van een 13-jarige jongen. Verkrachtingen van mannen en jongens zijn niet ongewoon in de islamitische republiek. Het afgelopen jaar zijn er twee grootschalige rechtszaken geweest tegen bendes die tientallen jongetjes zouden hebben verkracht en soms vermoord.

De executie in juli heeft dan ook in Iran niet zoveel opschudding gewekt als in het buitenland. Nederland ondernam direct actie: sinds de executie van het tweetal in Mashad worden uitgeprocedeerde Iraanse homoseksuelen niet meer uitgezet naar Iran. Eerst wil het ministerie van Buitenlandse Zaken uitzoeken welke rechten homo's in Iran hebben.

De beschuldiging dat de jonge Iraniërs wegens hun homoseksualiteit waren terechtgesteld, kwam van de Britse homorechtengroep Outrage. Een woordvoerder van de internationale mensenrechtenorganisatie Human Rights Watch verklaarde later dat de basis voor die beschuldiging een artikel was op de website van Iran Focus - een Iraanse oppositiewebsite die bekend staat als notoir onbetrouwbaar. ,,Wie de juiste vertaling van de Iraanse rechtbankverslagen leest, moet concluderen dat de jongens zijn opgehangen omdat ze iemand hebben verkracht'', meldde Human Rights Watch.

De doodstraf die in Iran officieel voor homo's geldt - zoals overigens in bijna alle moslimlanden - wordt namelijk als zodanig zelden ten uitvoer gebracht, ook al melden Iraanse oppositiegroepen dat sinds de islamitische revolutie in 1979 4.000 homo's en lesbiënnes zijn terechtgesteld. Het laatste ambtsbericht van het Nederlandse ministerie van Buitenlandse Zaken (februari 2005) meldt dat er de laatste jaren geen executies bekend waren louter op grond van homoseksuele handelingen.

Homoseksualiteit is dan wel verboden in Iran, maar over de schemergebieden is veel discussie. Zo kan een homo in theorie alleen ter dood worden gebracht als er sprake is van `herhaalde sodomie', en voor iedere handeling zijn getuigen nodig. Voor pederastie, seksuele omgang tussen een man en een jongen, geldt dat ook, maar dwang en vrijwillige deelname kunnen een beslissende rol spelen voor de rechtbank in beide gevallen.

Het leven voor Iraanse homo's is de laatste jaren een stuk beter geworden. Er zijn parken, websites en digitale nieuwsbrieven waar homo's vrij met elkaar in contact komen. Dankzij de hervormingen van de afgelopen jaren worden ze bijna niet meer van overheidswege lastig gevallen. Homo's zijn zichtbaar. Er treden homo-personages op in films.

Maar dat betekent niet dat er een Gay Parade kan worden georganiseerd in Teheran. ,,Als mijn ouders erachter komen gooien ze me uit de familie'', zegt Kaveh. De 50-jarige kunstenaar had pas vorige jaar zijn coming out. Slechts een paar vrienden weten dat hij homo is. Zijn familieleden zijn conservatieve handelaars op de bazaar. ,,Ik heb veel vriendjes. Er is niemand die me lastig valt maar als ik het semi-geheim houd is het veiliger.''

Hoewel Kaveh sinds kort over een buitenlands paspoort beschikt, is hij liever in Iran. De schilderijen die hij maakt zouden in Nederland onder de noemer homo-erotische kunst vallen. Gespierde worstelaars die glimmen van de olie sieren zijn doeken. ,,Ik verkoop erg goed in Iran. Iedereen ziet in kunst wat die zelf wil zien'', legt hij uit. Voor hem is het leven als Iraanse homo niet moeilijker dan dat van de gemiddelde Iraniër. ,,We hebben in Iran geen homohuwelijk. Maar wel een homoscene. Net als voor alles in Iran geldt ook voor ons dat er veel verboden is, maar tegelijkertijd alles kan.''

Voor het Milad ziekenhuis in Teheran staan tweehonderd demonstranten. Ze dragen rode rozen. Op posters staat het portret van de dissident Akbar Ganji, die op de intensive care afdeling ligt. De demonstranten willen dat Ganji ophoudt met zijn hongerstaking. ,,We hebben hem nodig als toekomstig leider'', zegt een oudere man.

De bijeenkomst van gisteren was de eerste openbare demonstratie sinds Ganji zijn hongerstaking begon, vandaag 64 dagen geleden. Het is ook de eerste demonstratie sinds het aantreden, vorige week, van de nieuwe conservatieve president Mahmoud Ahmadinejad.

Agenten van de geheime dienst houden alles in de gaten. Sommigen zijn `incognito', wat betekent dat ze net als de demonstranten een rode roos dragen. Maar met hun shirts uit hun broek, indrukwekkende lichaamsomvang en uitdrukkingsloze blik is het voor iedereen duidelijk waarom ze hier zijn. Alle aanwezigen worden gefilmd voor het archief.

Nu de conservatieven met hun overwinning in de presidentsverkiezingen het politieke speelveld in Iran domineren, is de hongerstaking van Ganji als een van de weinige openbare vormen van verzet tegen het regime overgebleven. Veel prominente hervormers, politici en studentenleiders zijn naar het ziekenhuis gekomen.

,,Ik ben hier om tegen Ganji te zeggen: Ga niet dood. Dit regime geeft niet om doden, als je sterft maak je ze blij'', zegt Ahmad Montazeri. Zijn vader, ayatollah Montazeri, gold lange tijd als de `kroonprins' van de islamitische republiek totdat hij vlak voor de dood van ayatollah Khomeini uit de gratie raakte. Nu hoort ayatollah Montazeri bij de onzichtbare oppositie in Iran, zoals feitelijk iedereen die de afgelopen jaren en maanden uit het regime is `gezet'.

Een groep `afvalligen' probeert zich in het geheim te verenigen in een oppositiebeweging. Ganji is daarvoor nodig, vinden velen. ,,Mijn vader heeft Ganji een brief geschreven waarin hij schrijft dat zijn actie veel effect heeft gehad, maar dat hij nu beter kan stoppen'', vertelt Montazeri. ,,Maar Ganji antwoordde dat hij wil doorgaan totdat de Opperste Leider ayatollah Khamenei weg is.''

Een demonstrant komt naar buiten die met een arts over de toestand van Ganji heeft gesproken. ,,Hij heeft 30 kilo verloren en ze hebben hem aan een infuus gehangen zodat die zeker nog 120 dagen kan blijven leven'', zegt de man vanaf de ziekenhuistrappen. ,,We willen hem zien!'', roepen verhitte studenten. ,,We gaan naar binnen!'', zeggen oude intellectuelen.

Maar niemand mag naar binnen. Als sommigen zich opmaken om toch te gaan, breekt lichte paniek uit. ,,We moeten niet naar binnen gaan, dat is precies wat ze willen'', zegt een jongen met een ronde bril. ,,Als Ganji op dat moment sterft dan krijgen wij de schuld.''

Ook Siavash Mokhtari is aanwezig. Zijn vader werd in 1999 vermoord, net als andere intellectuelen. Ganji werd in de gevangenis gestopt nadat hij een boek had geschreven over de geheimzinnige moorden, waarin hij oud-president Akbar Hashemi-Rafsanjani als opdrachtgever aanwees. ,,Het is heel belangrijk dat er nu internationale druk blijft op Iran. De Amerikaanse president heeft zich voor Ganji uitgesproken'', zegt Mokhtari. ,,Maar Europa moet zich schamen. Het enige waar landen als Duitsland en Frankrijk aan denken, is handel met dit regime. Ganji is dapper, hij verzet zich. Hij verdient alle steun.''

Als de roep om het ziekenhuis binnen te gaan groter wordt, besluit oud-studentenleider Ali Afshari in te grijpen. ,,We moeten aan de andere patiënten denken'', buldert hij. ,,Ga nu naar huis, maar vergeet niet: als Ganji sterft is het regime verantwoordelijk.''

De Iraanse regering meldde gisteren dat er onlangs twee doden zijn gevallen. Ook zouden 145 arrestaties zijn verricht. Maar volgens Koerdische bronnen ligt het dodental veel hoger - gesproken wordt over tientallen doden - en gebruikt het Iraanse leger buitensporig veel geweld om de onlusten de kop in te drukken.

Volgens Koerdische websites, waarvan de meeste gefilterd worden in Iran, gebruikt de Iraanse revolutionaire garde tanks en helikopters om de opstand neer te slaan. Een ooggetuige in de stad Sanadaj bevestigde door de telefoon dat er tanks in de straten staan. ,,Er is enorm veel politie en leger op de been en er zijn erg veel arrestaties verricht'', aldus de ooggetuige. Journalisten mogen het gebied niet bezoeken. Twee Koerdische kranten zijn gesloten en lokale mensenrechten-activisten en journalisten zijn opgepakt.

Het gebied, waar de meesten van de 6 miljoen Koerden in Iran wonen, is onrustig sinds de oorlog in Irak. De Koerden voelen zich achtergesteld in Iran. Er zijn sterke banden met de Koerden over de grens in Irak, die de facto een eigen staat hebben. De onlusten zijn de heftigste van de afgelopen jaren. Op 9 juli werd de Koerdische politieke activist Shwan Ghadirî omgebracht door Iraanse veiligheidsdiensten in de stad Mahabad. Volgens Koerdische bronnen is Ghadirî geëxecuteerd, de centrale overheid heeft laten weten dat hij zich verzette tijdens arrestatie. In Mahabad gingen duizenden Koerden de straat op. Bij de daarop volgende rellen werd een hoge Iraanse politiecommandant doodgestoken. Sindsdien hebben de rellen zich verspreid over meerdere Koerdische steden. Veel overheidsgebouwen en banken zijn bestormd.

Twee weken geleden begonnen Iraanse veiligheidsdiensten een grootscheepse operatie in het gebied, die nu nog voortduurt. Koerdische separatisten hebben drie Iraanse soldaten vermoord in een hinderlaag.

,,Wij willen onafhankelijkheid voor Iraans Koerdistan, maar geweld is niet de manier om dit te bereiken'', zegt een Koerd telefonisch vanuit Mahabad. ,,Er zijn nu twintig doden gevallen en gisteren hebben we in heel Kurdistan een algemene staking gehad. Er was geen winkel open.'' Volgens de man zijn er films in omloop waarop is te zien hoe de Koerdische activist Ghadirî voor zijn dood werd gemarteld. Koerden zijn ook boos over de verkiezing van Mahmoud Ahmadinejad tot president van Iran. Volgens een Koerdische website hebben aanhangers van diens politieke tegenkandidaat ayatollah Akbar Hashemi-Rafsanjani bewijzen verspreid dat Ahmadinejad achter de moord op een belangrijke Koerdische leider in Wenen zat.

In Iran zijn maar weinig plekken waar je kamelenkebab kunt eten. Restaurant Sina in het woestijnstadje Ardakan is er een van. Gezeten op houten krukjes verpakken zwijgzame klanten het gebraden kamelengehakt in gescheurde stukjes plat brood.

De specialiteit is niet Ardakans enige trots. In dit verlaten stadje in centraal Iran zag de vandaag vertrekkende president Mohammad Khatami (63) het levenslicht. De afbeelding van de held van de stad prijkt prominent op de zoemende ijskast van restaurant Sina.

,,Khatami heeft een gebeitelde glimlach. Hij heeft charisma'', zegt de 20-jarige theologiestudent Hadi Fatani. Hij is even terug in zijn geboortedorp omdat hij vakantie heeft van zijn seminarie in de heilige Iraanse stad Qom. Natuurlijk heeft Fatani op hem gestemd. ,,Maar hij heeft niet waar kunnen maken wat hij ons heeft voorgespiegeld.''

Op basis van zijn beloftes werd de geestelijke Mohammad Khatami in mei 1997 tot president gekozen. Met een bus was hij door het land getrokken, handen schuddend met jonge mannen, hoop gevend aan vrouwen. Zijn boodschap: Iran moet moderner worden, Iraniërs moeten meer vrijheid en rechten hebben, met name jongeren en vrouwen. Zijn twinkelende oogopslag en brede glimlach deden de rest. Met 21 miljoen stemmen verpletterde hij de gedoodverfde winnaar Ali Akbar Nateq Nouri.

Die meimaand in 1997 luidde een `Iraanse lente' in. Het woord `verlichting' lag op ieders lippen. Op straat konden vrouwen lippenstift dragen zonder lastig te worden gevallen door de `baseej', de religieuze moraalpolitie. Nieuwe kranten werden geopend die kritisch schreven. Studenten, die zich al snel ontwikkelden tot de motor achter de hervormingen, hielden bijeenkomsten, schreven vlugschriften. Khatami zelf gaf een baanbrekend interview aan de nieuwszender CNN, waarin hij de wereld uitnodigde naar Iran te komen. ,,Ik wil de muur van wantrouwen neerhalen'', zei hij.

,,Plotseling leek toenadering tussen Iran en de Verenigde Staten niet meer onmogelijk'', zegt de student Armin Serjouie nu. Een periode van revolutie, oorlog en internationaal isolement waarin in Iran geen tijd was om te lachen, na te denken of te discussiëren, werd afgesloten. ,,Een onbezorgde tijd brak aan'', herinnert Serjouie zich.

Dat niet iedereen tevreden was met de nieuwe richting waarin het land opging, werd snel duidelijk. Aanhangers van Khatami werden aangevallen door knokploegen, de (conservatieve) staatstelevisie maakte de president zwart en islamitische popconcerten werden verstoord of verboden. Ook begon langzaam duidelijk te worden dat Khatami zelf een stuk minder ver wilde gaan met veranderingen dan sommigen van de mensen die op hem hadden gestemd.

Twee jaar na Khatami's verkiezingen, op 9 juli 1999, braken ernstige rellen uit bij de universiteit van Teheran. Officieel kwam één student om, maar ooggetuigen beweren dat het er meer waren. Khatami hield zich stil. ,,Er gebeurden vreselijke dingen, maar jij deed niets, Khatami'', schreef studentenleidster Azadeh Mohammad-Hussein in de krant Iran.

De tegenwerking van de conservatieven nam met de dag toe. Khatami's belangrijkste ministers werden afgezet. Eén kreeg zelfs gevangenisstraf. Kranten, vaak spreekbuizen van de hervormingsbeweging, werden één voor één gesloten. Belangrijke critici van het regime werden bij bosjes gevangen gezet door de rechterlijke macht, die zoals de meeste overheidsinstellingen nog steeds in handen van de conservatieven is. Akbar Ganji, de dissident die vandaag dag 53 van zijn hongerstaking ingaat, werd in 2000 veroordeeld wegens deelname aan een politieke bijeenkomst in Duitsland.

Khatami protesteerde wel tegen alle tegenwerking, maar nam geen ontslag - iets wat veel mensen wel wilden. In 2001 werd hij herkozen, maar de meeste Iraniërs hadden toen al geen hoop meer op echte veranderingen. Internationaal staken de VS Khatami een mes in de rug door Iran tot onderdeel van de `As van het Kwaad' te bestempelen.

De charismatische president kreeg op belangrijke momenten steeds meer last van `rugklachten' die tegenstanders uitlegden als ,,excuses om het volk niet onder ogen te komen''. Misschien wilde Khatami Iran helemaal niet veranderen, schreven sommige critici. Oppositiezenders bemand door Iraniërs uit Los Angeles noemden de president ,,een stroman'' en ,,een marionet'' van invloedrijke geestelijken.

Maar er was ook wat anders aan de hand. ,,Achter de schermen voorkwam Khatami een staatsgreep'', zegt Alireza Alavitabar, een van de architecten van de hervormingsbeweging. ,,Drie jaar geleden wilden radicale elementen binnen de revolutionaire garde een coup d'état plegen'', vertelt Alavitabar. Op een nacht zouden duizenden hervormers worden opgepakt en Khatami afgezet. ,,Khatami koos ervoor om de hervormingen af te remmen en de staatsgreep te voorkomen. Achteraf gezien is het de vraag of hij niet beter had kunnen aftreden.''

Ondanks zijn matigende rol volhardden de conservatieven in hun campagne tegen de hervormer. Alle kandidaten uit Khatami's kamp voor de parlementsverkiezingen van 2004 werden geweigerd door de oppermachtige conservatieve `Raad van de Hoeders van de grondwet'. ,,Khatami is slechts een symbool geworden. Hij heeft geen toekomst meer'', vertelde Hussein Khomeini, de dissidente kleinzoon van de grondlegger van de islamitische republiek, in de zomer van 2003. ,,We kunnen echter niet ontkennen dat hij veel heeft veranderd in Iran.''

Theologiestudent Hadi Fatani het daarmee eens. ,,Hoe we ook klagen, Iran is een moderner land geworden waar ruimte is voor discussie en andersdenkenden. Laten we hopen dat Khatami's erfenis blijft voortbestaan.''

Al meer dan vijf weken is Akbar Ganji, journalist, politicus, pamflettenschrijver en Irans openhartigste dissident, in de gevangenis in hongerstaking. Gisteren werd hij naar een ziekenhuis overgebracht. ,,Als ik sterf, is de Opperste Leider verantwoordelijk voor mijn dood'', liet Ganji deze week via een uit de gevangenis gesmokkelde brief weten. Hij lijkt vastbesloten een politieke martelaar te worden.

,,Ik zal mijn hongerstaking voortzetten tot de dood erop volgt'', schreef Ganji. ,,Mijn ingevallen gezicht ontmaskert het ware karakter van het regime van de Islamitische Republiek Iran. Het is een symbool geworden van de strijd tegen tirannie.'' Ganji is al verzwakt na een eerdere hongerstaking. Vlak voor de presidentsverkiezingen (17 juni) mocht hij van de conservatieve rechterlijke macht onverwachts even de gevangenis verlaten.

Maar dit keer liggen beide partijen op ramkoers. De verhuizing van Ganji van de gevangenis naar het ziekenhuis kan betekenen dat de dissident gedwongen wordt gevoed. Vier dagen geleden zei een woordvoerder van de rechterlijke macht nog dat de ,,gevangene in goede gezondheid verkeert''. De vraag is wat beter is voor de Iraanse neoconservatieven die na de verovering van het presidentschap nu alle machtsorganen domineren: een dode Ganji en twee maanden relatieve onrust, of een levende Ganji en constante stroom van slecht nieuws.

Ganji is lang niet de enige politieke gevangene in Iran. Honderden Iraanse dissidenten, bekend en onbekend, hebben de afgelopen jaren achter de tralies gezeten of zitten er nog. De cel was hét antwoord van de rechterlijke macht op de bloeiende hervormingsbeweging die - voorlopig - uitgespeeld lijkt. Maar binnen de celmuren ging de strijd gewoon door. ,,We studeren allemaal hard in de gevangenis. Soms speelt iemand gitaar. Het is best gezellig'', zei politiek gevangene Ahmad Batebi in 2002 tegen deze krant tijdens een verlof. En: ,,In de gevangenis gaan de discussies over de toekomst van Iran verder.''

Wie in Iran serieus genomen wilde worden als hervormer moest eerst hebben gezeten. Ganji werd in 2000 tot zes jaar cel veroordeeld. De belangrijkste aanklacht tegen hem was zijn reeks journalistieke onthullingen over de betrokkenheid van hooggeplaatste politici bij de zogeheten seriemoorden op Iraanse intellectuelen in 1998. Vanuit de gevangenis publiceerde hij verscheidene pamfletten, voornamelijk tegen de almachtige Opperste Leider ayatollah Ali Khamenei. Ganji's `Republikeins Manifest' van afgelopen mei riep de Iraniërs op tot een verkiezingsboycot en geweldloos verzet tegen het regime.

De aandachttrekkende hongerstaking van Ganji kan het einde van de periode van gevangenisstraffen voor dissidenten inluiden. ,,Het heeft geen zin meer om ons in de gevangenis te stoppen. Ze bereiken er juist het tegenovergestelde mee'', zegt hojatoleslam Mohsen Kadivar, een hervormingsgezinde geestelijke die in 2000 zelf 18 maanden in de cel zat.

Op straat, in de supermarkt en aan de familiedis discussiëren Iraniërs over zijn lot. ,,Ganji is nu een held geworden. Een voorbeeld'', zegt Kadivar. ,,Als hij sterft, wordt hij een Iraanse Bobby Sands.''

Bobby Sands is een bekende naam in Iran. Dit lid van het Ierse Republikeinse Leger (IRA) hongerde zichzelf dood in een Britse cel in 1981. Hij en negen anderen eisten handhaving van hun speciale status die de Britse autoriteiten wilden schrappen. Ze stierven allemaal zonder dat de Britse premier Margaret Thatcher toegaf. In de beginjaren van de Iraanse islamitische republiek gebruikte het Iraanse regime Bobby Sands als voorbeeld van `westers' martelaarschap. Een van de straten waaraan de Britse ambassade in Teheran ligt is vernoemd naar de Noord-Ierse strijder.

Ganji wil, net als Sands, tot het einde gaan. ,,Ik heb geen toestemming gekregen om hem te bezoeken, maar vrienden zijn eergisteren bij hem geweest'', vertelt Mohsen Kadivar in zijn kamer in de Tarbiat-e Modarres universiteit waar hij filosofie doceert. ,,We hebben hem gevraagd te stoppen, maar Ganji zei: `er kan er maar één winnen, ik of (Opperste Leider) Khamenei'.'' Kadivar schudt zijn hoofd. ,,Als hij sterft, moet het regime een hoge politieke prijs betalen. Toch blijven ze irrationeel handelen.''

De dood van Ganji, die nu al 37 dagen alleen water drinkt, zou het zoveelste public-relationsdrama zijn voor het Iraanse regime. De dood van de Canadees-Iraanse fotografe Zahra Kazemi in de Evingevangenis vertroebelde de verhoudingen met Canada en alle internationale persorganisaties. Een zichzelf doodhongerende journalist is nieuwe munitie voor de Amerikaanse regering, die voortdurend de Iraanse geestelijken kritiseert. ,,Akbar Ganji, Amerika staat naast je terwijl jij voor je vrijheid vecht'', liet de Amerikaanse president George Bush weten. Ondertussen hebben ook de EU en de VN hun zorgen over de toestand van Ganji uitgesproken.

Kadivar is blij met de druk uit het buitenland. Volgens hem luistert het Iraanse regime er wel degelijk naar. ,,We hebben een gezegde in Iran: `Accepteer de tegenstroom niet, maar accepteer hem wel als deze erg sterk is'. Ze luisteren niet naar ons, maar wel naar het buitenland'', zegt de filosoof. Overigens wil Kadivar verder niets weten van buitenlandse steun aan de hervormers. ,,We moeten in Iran zelf het pad van de democratie bewandelen.''

Kadivar vreest dat het Iraanse regime andere vormen van druk gaat uitoefenen op andersdenkenden, nu gevangen dissidenten vanuit de cel kritiek blijven leveren. ,,Ik vrees dat de onderdrukkingsmethodes geraffineerder zullen worden'', zegt de liberale geestelijke. Dus geen webloggers meer oppakken, maar effectief het internet filteren. Alle hervormingsgezinde kranten herhaaldelijk sluiten zodat de journalisten die er werken in geldnood komen. Het is al praktijk in Iran.

,,Dit is een echte strijd'', zegt Kadivar met een glimlach. ,,Maar als de tegenpartij zo doorgaat, kunnen ze niet winnen.'

De luxaflex is gesloten, de muziek staat zacht. Hoewel er meer feestjes dan ooit worden gegeven in Teheran de afgelopen dagen, is iedereen op zijn hoede. ,,Ze voelen zich nu machtig, we moeten meer oppassen'', zegt een feestganger. ,,Misschien valt het wel mee'', zegt een ander. ,,Wij kunnen toch niet worden gedwongen onze levensstijl te veranderen?''

`Ze', dat zijn de komende machthebbers in Iran. Het zijn de mannen rondom de gekozen president Mahmoud Ahmadinejad. Zijn achterban bestaat uit leden van de Baseej, de vrijwillige moraalpolitie, conservatieve facties uit de Revolutionaire Garde en armere lagen van de bevolking. Met 17 miljoen man stemden ze op Ahmadinejad.

`Wij', dat zijn feitelijk alle Iraniërs die niet op Ahamdinejad hebben gestemd. Het zijn de hervormers, die alles hebben verloren. Het zijn degenen die de verkiezingen hebben geboycot. Het zijn zelfs leden van de geestelijkheid die Ahmadinejads tegenstander Hashemi Rafsanjani steunden. 31 miljoen mensen stemden niet op Ahmadinejad. Een deel stemde op de tegenkandidaat en de rest bleef thuis, uit onvrede met het systeem.

,,De dag na de verkiezingen ben ik in bed gebleven, zo depressief was ik over zijn overwinning'', zegt Nazila Noubashari, een zakenvrouw. Noubashari stemde op Rafsanjani, hoewel ze absoluut geen medestander is van deze pragmatische ayatollah. Alles om te voorkomen dat Ahmadinejad president zou worden. ,,Nu denk ik: we moeten ermee zien te leven. Als Ahmadinejad pragmatische mensen aanstelt, hoeft het nog niet zo erg te worden in Iran.''

Politieke benoemingen en beslissingen worden scherp in de gaten gehouden, iedereen zoekt naar aanwijzingen welke kant het opgaat na de beëdiging van Ahmadinejad op 4 augustus. De voortekenen zijn onduidelijk. Er was een `cultureel adviseur' die allerlei beloftes deed over persoonlijke vrijheden, maar deze werd een dag later teruggefloten door een woordvoerder van de gekozen president. Tegelijkertijd werd er een nieuwe nationale politiecommandant aangesteld die rechtstreeks afkomstig is uit de Baseej, de moraalpolitie. Nadat de neoconservatieve parlementsvoorzitter was teruggekeerd uit België, waar hij een diplomatieke lunch met alcohol op tafel had geboycot, werden de straffen voor illegale drankverkoop verdubbeld.

,,Persoonlijk zie ik weinig reden tot optimisme'', zegt Mustafa Tadjzadeh, een voorman van de hervormingsbeweging. ,,Deze groep neoconservatieven heeft op het eerste gezicht alle macht in handen. Er komen zakken vol oliegeld binnen: er staat hun niets in de weg om de economie nieuw leven in te blazen.'' Maar in de politiek zijn er geen simpele oplossingen, zegt Tadjzadeh. ,,Deze groep heeft geen ervaring met buitenlandse diplomatie. Terwijl we op dit moment juist onder zware druk staat wegens ons kernenergieprogramma.'' Ook op het gebied van persoonlijke vrijheden ziet hij serieuze beleidsproblemen voor Ahmadinejad. ,,Zijn achterban wil terug naar de tijd van de profeet, maar de meeste mensen die op hem hebben gestemd willen dat helemaal niet: zij willen meer inkomen. Hoe gaan de nieuwe machthebbers dat oplossen?''

Daarnaast staan ook de neoconservatieven onder druk van het volk. Volgens hem is er een nieuwe `kennisvlucht' op gang gekomen na de verkiezingen. ,,Kijk eens naar de rijen voor de Canadese ambassade.'' Jaarlijks verlaten 150.000 hoogopgeleide Iraniërs hun land. ,,Dat zullen er nu zeker meer worden.''

Economisch was de verkiezing van Ahmadinejad ook een schok. De Iraanse beurs stortte enkele dagen in. Tadjzadeh zegt dat er op dit moment een grote kapitaalvlucht is naar de Verenigde Arabische Emiraten, waar Iraniërs al veel investeren. ,,Het lijkt alsof de neoconservatieven alles kunnen doen wat ze willen, maar ze weten dat hun achterban klein is. Hun handen zijn gebonden.''

Ook weblogger Hanif Mazrouie was geschokt door de overwinning van Ahmadinejad. Mazrouie werd in oktober 2004 opgepakt wegens zijn internetdagboek. Samen met tientallen internetactivisten zat hij wekenlang in een geheime gevangenis. Mazrouie werd destijds opgepakt door neo-conservatieve elementen binnen het systeem. ,,We kunnen niets anders doen dan afwachten en kijken wat ze nu gaan doen'', zegt hij.

Als Ahmadinejad aan de macht is, zullen veel mensen terugverlangen naar de nu verguisde hervormingsgezinde president Khatami, verwacht hij. ,,Men heeft niet op de idealen van Ahmadinejad gestemd, maar op zijn beloften voor een beter leven: hij heeft zich verkleed als een hervormer.'' Voor het Iraanse internet vreest hij veel problemen. ,,Nu al wordt bijna alles gefilterd.''

Veel van zijn collega's willen het land verlaten, maar de weblogger niet. ,,Nu begint een zware tijd'', zegt hij. ,,We moeten hier blijven en de strijd aangaan.''

Het is wringen in de drukke steegjes van de grote bazaar van Teheran. Mannen met handkarren, beladen met rollen textiel, magnetrons of ladingen Chinees bestek racen langs de winkels. Klanten moeten zich soms tegen de muur drukken om niet te worden overreden.

Vanaf een verdieping hoger kijkt Mohammad Kashani Farid (63) naar de drukte beneden. ,,Dit was een goed jaar voor mij'', zegt de `bazari'; winkelier op de bazaar. Farid verkoopt en handelt in huishoudartikelen. Prullenbakken, rijst-dispencers en theekopjes; hij heeft het allemaal. Niet dat Farid zelf nog in de winkel staat, vanuit een glimmend kantoortje boven zijn Iraanse Blokker stuurt hij de zaken aan.

De bazaar van Teheran is een graadmeter voor politieke en economische veranderingen. En in Iran, het derde olieproducerende land ter wereld is veel veranderd de afgelopen weken. Na acht jaar van hervormingen werd 24 juni de neo-conservatief Mahmoud Ahmadinejad tot president gekozen. Deze kampioen van de armen heeft beloofd corruptie tegen te gaan en het oliegeld eerlijk te verdelen.

Bazaarwinkelier Farid heeft niet gestemd, omdat de presidentskandidaten niet over islam spraken, maar over economie en vrijheden. Toch moet hij toegeven dat hij niets merkt van de torenhoge olieprijs die Iran dit jaar weer miljarden dollars oplevert. ,,Of de prijs nou acht dollar per vat is of vijftig: ik krijg er niet meer of minder klanten door'', zegt hij. ,,De lonen moeten omhoog gaan, dat is goed voor de bazaar.''

De ondoorzichtige gangen van de olie-miljarden zijn een vast klaagonderwerp voor bijna iedere Iraniër. ,,Waar gaat al dat oliegeld heen?'', is de standaardvraag als er weer eens een gat in de weg zit, of een school afbrandt omdat er verouderde verwarmingselementen inzitten. Vorige jaar verdiende het land 32 miljard dollar aan olie-inkomsten, dit jaar is de verwachting dat de Iraanse staatskas met 50 miljard extra zal worden gespekt.

Dat geld versterkt de ideologische standpunten van de nieuwe president. Vanaf zijn inauguratie komende 4 augustus, gaat Iran een sterker economisch en buitenlands beleid voeren. ,,Overal in de wereld zijn handel en politiek met elkaar verweven. Omdat onze buitenlandse politiek niet goed is, kopen we soms voor 500 miljoen dollar van landen die politiek tegen ons zijn'', vertelde Ahmadinejad aan het `Merh' persagentschap.

,,Het handelsvolume tussen ons en Europa is bijna 20 miljard dollar per jaar. Tegelijkertijd heeft de EU grote politieke problemen met ons. Waarom zouden we van hen kopen?'', vraagt Ahmadinejad zich af. Een boycot van politieke tegenstanders; het is nieuw voor de Iraniërs die op dit moment hun handel beperkt zien door een handelsembargo dat unilateraal is afgekondigd door de Verenigde Staten.

,,De nieuwe machthebbers zijn erg zelfverzekerd'', stelt Ali Ghezelbash, vice-directeur van Atieh Bahar consulting in Teheran. Volgens hem zal het nieuwe Iraanse kabinet `krachtig' optreden in de internationale economische arena. ,,Er is geen reden tot paniek, ze zullen het land niet gaan isoleren. Maar verwacht een hardere opstelling naar de buitenwereld toe.''

Als voorbeeld geeft hij de onderhandelingen met het Turkse telecombedrijf `Turkcell'. Nadat het bedrijf een aanbesteding van gewonnen om een nieuw, tweede mobiel netwerk aan te leggen in Iran, besloot het neo-conservatieve Iraanse parlement dat Turkcell een te groot belang in de lokale onderneming had. ,,Dus oefenden de parlementariërs druk uit om dat te veranderen'', vertelt Ghezelbash. Het contract werd in de ijskast gezet en deze week gingen de Turken akkoord met een minderheidsbelang van 49 procent. In de eerste opzet zouden ze 70 procent belang in de onderneming hebben gekregen.

,,De neo-conservatieven zeggen: Iran is sterk en we treden ook sterk op in onderhandelingen met buitenlandse investeerders'', legt de analist uit. ,,Er zal zeker een periode komen waarin de Iraniërs fouten gaan maken, maar op lange termijn hoeft het niet per se mis te gaan.''

Olieproducent Shell ligt op dit moment in Iran onder vuur omdat het volgens het neo-conservatieve parlementslid Saeed Aboutaleb, schuldig is aan het aanwakkeren van een etnisch conflict. In april waren er rellen in de olierijke provincie Khuzestan in Zuid-Iran. Duizenden etnische arabieren gingen de straat op om te protesteren tegen het Iraanse regime.

Er vielen acht doden. Volgens het parlementslid probeert Shell een burgeroorlog te ontketenen, mede omdat het allerlei culturele activiteiten heeft ontplooid in de arme provincie. ,,Maar ik doe er nu geen uitspraken meer over, want we zijn in onderhandeling met het bedrijf over een oliecontract'', laat Aboutaleb nu weten. ,,Dat laat zien dat de nieuwe Iraanse politici ook pragmatisch zijn'', vindt analist Ghezelbash.

Ahmadinejad heeft al laten weten het leven voor buitenlandse investeerders makkelijker te zullen maken. ,,Er zijn nu dertien verschillende overheidsloketten waar buitenlanders mee te maken hebben, dat is inefficiënt'', liet de nieuwe president weten. ,,Verwacht geen totale obstakels voor buitenlandse investeringen in de Iraanse economie'', concludeert Ali Ghezelbash. ,,Maar vanaf nu worden de onderhandelingen volgens Iraanse eisen gedaan. Hoe dat uit gaat pakken zullen we de komende maanden zien.''