Oudejaarsdag en de Woestijnvampier

Het is Oudejaarsavond en het feit dat ik nu deze blog schrijf betekent dat er niet veel gebeurt in Teheran. Iraniërs leven in 1384, en nieuwjaar is hier op 21 maart, als de lente begint. Het heet Nowruz, wat 'nieuwe dag' betekent. Desondanks zijn er wel een paar -westerse- feestjes, maar ik was al iedere avond aan de bak de afgelopen week. Nichtje Romina en schoonzus Azadeh slapen bij ons in huis en dat is uiteindelijk net zo druk als een nieuwjaarsfeest.

Vandaag op pad geweest naar Pakdasth, een satellietstadje nabij Teheran. De stad is vooral bekend wegens de 'Woestijnvampier', een man die 22 kinderen vermoordde. Volgens geruchten verkocht hij hun ingewanden op de bloeiende Iraanse organenmarkt.

Het interessante is dat er duizenden steden zijn als Pakdasth en dat er miljoenen Iraniërs wonen, met net zulke uitzichtloze levens als die van de woestijnvampier. Die werd in maart dit/vorige jaar opgehangen, na dat hij en een medeplichtige waren opgepakt. De anderen kanslozen stemden op Iran's nieuwe president Ahmadinejad. De meningen in Pakdasth over zijn optreden tot nu toe waren verdeeld. Een hoofddoekjesverkoper was tevreden, drie bakkers klaagden dat alcohol verboden is in Iran, maar opium openenlijk wordt aangeboden. Ze verdienden 150 euro per maand, voor zeven dagen werk per week.

Heb Oud & Nieuw eigenlijk altijd een beetje een tegenvalfeest gevonden. Je verwacht heel veel, maar meestal is het niets. Vorige jaar was het wel erg leuk. Maar toen was ik dan ook in Nederland.

Satellietzender Saba

Sinds ik me ooit publiekelijk tegen een Nederlands plan voor een op Iran gerichte satellietzender heb gekeerd, hou ik al het nieuws over dit soort initatieven scherp in de gaten.

Mijn idee was -in een notedop- dat het met Nederlands belastinggeld opstarten van een onafhankelijke zender gericht op Iran niet zou werken. Onder andere omdat de (gevluchte) Iraanse journalisten die de zender in Nederland zouden bemannen waarschijnlijk tot een bepaalde politieke groep zouden behoren. Daarnaast stelde ik dat contact met Iran moeilijk zou zijn voor de groep omdat ze geen kantoor mogen openen in Teheran. Het idee voor de zender is uiteindelijk de prullenmand ingegaan. Iets wat meer de schuld was van het gebrekkige werkvoorstel van de Iraanse journalisten, dan van mijn stukje erover.

Nu heeft een Iraanse geestelijke/politicus hetzelfde geprobeerd. Mehdi Karroubi's satellietzender gericht op Iran vanuit het buitenland, maar met programma's gemaakt in het land, wordt behoorlijk dwarsgezeten door het regime.

Zijn initatief lijkt misschien doldriest, maar omdat het van binnen Iran komt, en dus niet wordt betaald door een buitenlandse mogendheid, is het idee in ieder geval grensverleggend. Alle politieke zenders die gericht zijn op Iran, komen namelijk uit het buitenland en worden bemand door oppositiefiguren. Karroubi is juist onderdeel van het systeem. Het mag nu dan niet zijn gelukt, toch heeft hij een grens verlegd voor de toekomst. Er gaat een gerucht dat president Mahmoud Ahmadinejad zelfs ontevreden is met de staatstelevisie, omdat zijn standpunten niet goed worden overgebracht. Hij zou ook een aparte zender willen beginnen.

De Iraniërs lachen ondertussen in hun vuistje. Want hoe meer Iraanse politci flirten met de -verboden- satellietontvangers, hoe moeilijker het wordt om mensen te straffen voor het bezit ervan.

Jarige vrouw

Het feesten houdt niet op hier in Teheran. Na drie (!) kerstdiners, is vandaag Newsha jarig. Ze is vandaag 25 geworden. Voor haar is dat ongeveer het einde van de wereld. Wekenlang heeft ze geroepen dat ze haar verjaardag in pyjama thuis door wil brengen, "omdat ik nu oeroud ben!" Gelukkig heb ik met behulp van wat vrienden vanavond een verrassingsfeest georganiseerd. Dat moest ook wel, want de hints waren niet van de lucht de afgelopen dagen. "En dan kom ik thuis van werk en dan is iedereen er en het is een verassing en ik zeg oh-wat-een-verassing!", had ze besloten. We zullen zien.

Voor archiefliefhebbers: ik heb al mijn Iraanse stukken van de afgelopen maanden bijgewerkt. Irak komt eraan.

Vrolijk Kerstfeest

Kerstdiner bij ons thuis in Teheran. Het gezelschap aan tafel was zeker niet representatief voor de Iraanse samenleving, maar het was wel gezellig. Elf gasten, een Amerikaanse, een Brit, een Frans-Iraanse, een Nederlandse Iraniër, vier Iraniërs en drie Nederlanders.

De verschillende religies waren dus ook ruim vertegenwoordigd. Aan tafel zaten moslims, katholieken, een anglicaan en een jood. Twee homo's maakten de gastenlijst compleet. Uiteindelijk kwam de kerstman ook nog binnen. Hij was een Iraanse-Armeniër, een christen, die ieder jaar langs de huizen gaat om kerstdinertjes op te luisteren. Ho, ho, ho, zei die, en daarna nam hij een lekker glas.

Ik wens alle lezers van deze website een heel gelukkig kerstfeest.

Dapper & Treurig

Uiteindelijk was het elf uur 's avonds toen we bij het feestje van R. binnenkwamen. R, een jonge Iraanse journalist, stond met blote voeten op een stoel te dansen, zijn vriendin was bezig in de keuken en de vijf gasten dronken en rookten. Het kleine appartement in het centrum van de stad stond blauw van de sigarettendamp.

"Thomas, vanavond praten we niet over politiek en onze president", zei R. "Vanavond vergeten we even alles." Een dun, springerig meisje greep de gastheer en begon aan een wilde dans op gedownloade zomer-2005 hitjes.

Dit is nu niet het moment om uitgebreid de details van een Iraans feestje te bespreken. Het komt er in het kort op neer dat feestjes, drank en samenzijn tussen mannen en vrouwen hier verboden zijn, terwijl iedereen het doet.

Hoewel ook gisteravond iedereen zich daardoor een beetje rebels voelde, sprak niemand erover. Want de werkelijkheid was niet uitgenodigd op R's feestje. Binnen de vier muren van het appartement creëerden negen mensen hun eigen Iran. Het is dapper en treurig op hetzelfde moment.

Iraanse kerstboom

Eergisteren kwam ik terug uit Noord-Irak. Ik ben dit keer het hele stuk gereden, zoals altijd met een knotsgekke chauffeur die met doodsverachting vrachtwagens inhaalde. Zie hier een filmpje. De dramatische muziek was van de bestuurder.

Mijn schoonmoeder Gila deed de deur open. Aangezien Newsha en ik nooit iets klaarmaken thuis, gaan we altijd bij haar ouders lunchen. Dit keer was het bademjoun, rijst met auberignes en dough, een soort melk. Mijn schoonzusje Negin (17) zat zoals altijd met de telefoonhoorn aan haar hoofd geplakt aan de keukentafel. Nichtje Romina (7) kwam thuis van school, met de verplichte hoofdoek. Als ze twaalf is moet ze volgens de Iraanse wet de hoofddoek ook buiten school op, nu nog niet.

Omdat kerstsfeer hier niet bestaat, heb ik Negin en Romina meegenomen om een (plastic) kerstboom te gaan kopen. Westerse muziek mag dan wel worden verboden door president Ahmadinejad, kerstbomen zijn dat (nog) niet. De dames hadden zich opgedoft voor het uitje. Het boompje kostte 27 euro, maar nu is het ook in Teheran een beetje Kerstmis.

(Tiësto's) Beats in de ban

Er zal ook geen dag voorbijgaan of Iran's president Mahmoud Ahmadinejad komt niet in het nieuws. Gisteren heeft hij besloten om alle westerse -achtergrond- muziek op televisie te laten verbieden. Voor de rest was westerse muziek al illegaal, al draait iedereen het in Teheran toch. Het moet een klap in het gezicht zijn voor onze Thijs Verwest, wiens beats hier menig sportprogramma opleuken. De president wil meer nadruk "op ontspannende melodiën en memorabele muziek van de islamitische revolutie naar de traditie van de Koran".

Het jammere is, veel Iraniërs willen dat niet. Bij mijn schoonouders thuis staat bijvoorbeeld de hele dag de satellietzender PMC aan. Het muziekkanaal -illegaal in Iran- wordt vanuit het nabijgelegen Dubai geleid door een Iraanse-Nederlander. Hij laat net zo makkelijk de Iraanse Los Angeles popzanger Mansour zien, als Amerikaanse rap-video's met blote borsten. Vaak zit ik er met de hele familie (inclusief oma's en opa's) naar te kijken.

Net heb ik nog even de staatstelevisie opgezet, maar daar was de wens van Ahmadinejad nog niet doorgedrongen. Er werd weer vet gehappyhardcored op het sportkanaal. Kijk hier live mee.

Zarqawi bestaat niet

De zogenaamde Iraakse militant Abu Musab Zarqawi heeft weer van zich doen spreken. Afgelopen donderdag werd weer eens bekend gemaakt dat hij in 2004 was opgepakt, maar weer vrijgelaten. Later werd dit nieuws weer ontkend. Het is altijd leuk om over Zarqawi te horen, vooral omdat ik denk dat hij een fabeltjesterrorist is.

Ik ben dit weekend eens in de archieven gedoken. Zarqawi is volgens mijn telling bij Reuters en AFP sinds 2004 twee keer gedood, twee keer gewond, twee keer bijna gewond en twee keer opgepakt. Blijkbaar beschikt Zarqawi over bovennatuurlijke krachten en weet de dekselse Jordaniër telkens weer te ontsnappen, zichzelf tot leven te wekken en zijn wonden te helen. Bestaat hij eigenlijk wel? Geen enkele onafhankelijke bron -behalve het Amerikaanse leger- heeft hem sinds begin jaren 90 nog gezien.

Ook worden zijn topmannen bij bosjes van de Iraakse straten geplukt. Sinds 2004 zijn er maar liefst 49 van zijn "top-lieutenanten" opgepakt. Het is een wonder dat de Jordaanse terrorist nog al deze aanslagen kan plegen, met een organisatie die zoveel mensen achter de tralies heeft. Maar volgens de Duitsers is Zarqawi sterker dan ooit, zij voorspellen dat hij aanslagen in Europa voorbereidt.

Autobommer

Er wordt veel gezegd en geschreven over de Iraakse verkiezingen. Maar vrijwel niemand heeft overzicht van het hele land. Om toch iets meer te zien dan alleen dansende Koerden, bezochten AP fotograaf Sasa Kralj en ik tijdens de stemdag van gisteren de Nineveh provicie waar Mosul in ligt. Maar daar zijn we natuurlijk niet geweest, die stad zit vol met opstandelingen.

Om zes uur in de ochtend stapten we in zijn Volkswagen Scirocco. Sasa komt uit Kroatië. Op de Balkan zijn ze zo dol op deze racewagentjes, dat hij de auto helemaal naar Koerdistan heeft gereden. Sasa heeft ook nog eens een baard, dus bij iedere controlepost denken militieleden dat er een autobommer aankomt crossen. Dat geeft een fijn gevoel als je in die auto zit.

Onderweg schapen en bergen. Uiteindelijk bereikten we het Iraaks-christelijke dorp Hamdanieh. Daar speelden deze oude mannetjes lekker een potje kaart. Twintig meter verderop stonden zwaar bewapende agenten voor het stemlokaal. De kaartspelers trokken zich daar niets van aan. Ik voelde me er veilig, maar we zijn wel snel teruggereden omdat er kidnappers op de snelwegen zijn. Sasa's scirocco had het zwaar op weg naar onze basis Arbil. Noord-Iraakse wegen zitten vol met grote gaten. Sasa bleef maar vloeken in het Kroatisch. Ondanks deze tegenslagen heeft hij de prachtige bovenstaande foto gemaakt.

Woordenstrijd

Langzamerhand maakt de hele wereld kennis met Mahmoud Ahmadinejad, de neoconservatieve president van Iran. Zijn recente uitspraken over Israël zijn natuurlijk vreselijk. In de hitte van het debat vergeten veel mensen dat Israël vaak subtiel dreigt met het aanvallen van Iran.

Woensdag zat ik in het buitenlandpanel van Vara's De Ochtenden op Radio 1. Mijn medecommentatoren concludeerden dat Iran klaarstaat om de Joodse staat aan te vallen. "Het Iraanse regime wil nieuwe martelaren", zei de Nederland-Iraanse rechtsgeleerde Afshin Ellian. Volgens hem staat Iran klaar om zelfs met chemische wapens Israël te raken. Hans Jansen, een arabist, vond dat de Iraniërs "tot alles in staat zijn, omdat het godsdienstwaanzinnigen zijn".

Ik waardeer de betrokkenheid van beide heren bij het onderwerp. Maar ik vrees dat ze zich laten meeslepen in een woordenstrijd tussen beide landen. Ik vind dat opinieleiders bij zichzelf te rade moeten gaan over hun beweegredenen om ten strijde te trekken tegen het Iraakse regime in 2003. Ik was voor de Irak oorlog, maar nu ik zie welke doos van Pandora er is opengegaan, geef ik ruimschoots toe het helemaal fout te hebben gehad. Misinformatie over massavernietigingswapens was daar gedeeltelijk schuldig aan. Meningen werden feiten in de aanloop naar de Irak oorlog.

De alarmerende argumenten van de twee panelleden over Iran klinken aantrekkelijk, maar ze zetten luisteraars -volgens mij- op het verkeerde been. Want, het Iraanse regime is niet gek. Iedere chemische aanval op Israël zal worden beantwoord met een kernwapen vanuit dat land. Ahmadinejad gebruikt internationaal harde woorden, maar kan binnen zijn eigen parlement niet eens zijn kandidaten voor de positie van olieminister goedgekeurd krijgen.

Is deze man wel machtig als sommigen mensen denken? Ik denk van niet. Daarnaast zijn de geestelijk leiders van Iran inderdaad fundamentalisten, maar ze zijn ook al 27 jaar aan de macht. Dat lukt alleen met pragmatisme, niet met blinde religie. De verschillende geheime wapendeals tussen Iran en Israël zijn daar slechts één voorbeeld van.

Op dit moment bevinden de relaties van Iran met de rest van de wereld zich in een negatieve spiraal. Ongefundeerde meningen zullen de oorlogstrom alleen maar sneller doen slaan. Pas op.

Toet!

Dezer dagen in Arbil klinkt de hele dag getoeter. De Koerdische leiders zijn doodsbang zijn dat er niemand gaat stemmen -zoals tijdens het referendum van oktober-dus mag iedereen nu gek doen in Noord-Irak. Eerst kwamen de personenautos langs het hotel. Jeugd met vlaggen en voetbaltoeters kwamen onderstrepen dat iedereen morgen moet gaan stemmen. Op de Koerdische Eenheidspartij natuurlijk, dat mag duidelijk zijn. Daarna kwamen alle brandweerwagens met dezelfde boodschap, voorzien van zwaailichten. Vervolgens reed de Peshmerga, de Koerdische militie, langs. Die schoten af en toe lekker in de lucht.

Wie jong is wil niet in Arbil geboren zijn; er is geen klap te doen s'avonds. "Gezellig, er zijn verkiezingen"!, zei een jongen dus gisteren tevreden tegen me. Dit is hun avondje uit. Tot 12 uur hebben de auto's door de straten gereden, daarna ik iedereen gaan slapen. Vandaag wordt er weer getoeterd, morgen moet iedereen stemmen. Dan is het klaar.

24 uur on the road

Doodop aangekomen in Arbil, Noord-Irak. In Teheran ging het al mis. Had al weinig zin om te vliegen maar luchtvaartmaatschappij Asseman bouwde de spanning op door maar liefst vier uur te laat naar Kermanshah af te reizen. In een Fokker 100 uit Korea, dat wel.

De volgende ochtend stond een blije chauffeur Kosar waar ik wel vaker mee rij, al bij de Iraans-Iraakse grensovergang. Hij had een nieuwe GMC terreinwagen gekocht dus anoniem reizen was er niet bij. Na twaalf uur Koerdische popmuziek nu in hotel Sheraton wat ook holiday inn of het Witte huis had kunnen heten. Copyright wetten gelden nog niet in dit land. Iedereen kan hier zijn huis of hotel een leuke naam geven. Lang leve het vrije Irak!

We gaan weer stemmen!

Met knikkende knieën stap ik zo op een Iraans vliegtuig naar de grensstad Kermanshah. Ik hoop morgen in Arbil, Noord-Irak aan te komen. Daar zal ik de -ongetwijfeld weer frauduleuze- verkiezingen verslaan. Ik blijf één week.

Ik ben in Arbil te bereiken op het volgende mobiele nummer 0032-48 446 30 50, ik denk dat ik daar maandag om 1800 uur NL tijd ben. Ik kan ook gebeld worden op 0088-2165-1106-435, maar dat is de satteliet.

Het zal wel weer een lange reis worden.
Groeten, onzetijdelijkemaninkoerdistan.

Gekkenhuis

Terwijl ik een reis naar Noord-Irak probeer te organiseren, staat ons huis in het centrum van de belangstelling. We wonen in een vrij groot flatgebouw, waar het normaal rustig is. Maar sinds een week wordt de verdieping boven ons verbouwd. Vanochtend kwamen de mannentjes ook in ons appartement allerlei leidingen repareren. Ze lopen nu al de hele dag met slijptollen en waterpomptangen rond. Zojuist is de badkamer overstroomd.

Daarnaast hebben we bezoek van de Amerikaanse fotografe Lindsey Addario; het is een schat van een meid en een goede fotografe. Helaas staat ze op de vreemdste momenten voor de --gestloten-- deur. Zoals vanochtend om half acht. De gehele dag door rinkelen telefoons onophoudelijk. We hebben er nu zes in huis, exclusief de interne flattelefoon waarop de waterpomptangmannentjes bellen en gebeld worden. Internetten is er niet bij want Newsha zit de hele dag op Skype te praten met andere vrouwelijke fotografen uit alle hoeken van de wereld.

Kortstondig bezoek is er ook. Eergisteren stond Paul Aarts van de UvA voor de deur met 17 studenten. Ik mocht als een ouwe opa over Iran praten terwijl de studenten aantekeningen namen. Ik heb ze chips en cola gegeven, het was interessant en leuk, maar ik was wel blij dat ze niet bleven logeren.

Woede

Gisteren was er een begrafenis processie voor de 108 doden van de vliegramp. Iraanse fotografen huilden tranen met tuiten terwijl ze foto s maakten van de laatste tocht van hun collega s. Zie hier, hier en hier een aantal plaatjes gemaakt door Newsha. Die moest ook huilen, net als ik.

Het regime had flink uitgepakt om onlusten te voorkomen. Tussen de duizenden mensen waren verschillende wagens met rituele Maddah zangers (die shjiitische religieuze liederen zingen) Dus ging de ochtend niet over bijvoorbeeld de overleden Fars News fotograaf Ali-Reza Baradaran die een pas geboren tweeling achterlaat, maar over de heilige stad Kerbala en de derde imam Hussein. Mijn Franse collega zag met eigen ogen hoe een groep Baseej-vrouwen (aanhangers van het regime) zich in de menigte mengden en begon te wenen om Imam Hussein die in 680 na Christus overleed. Dit alles om te voorkomen dat mensen op het idee kwamen politieke leuzen te roepen.

Ondertussen is duidelijk geworden dat de 94 inzittenden van het rampvliegtuig uren lang in doodsangst hebben gezeten. Tot vijf keer toe moesten de motoren worden herstart. Daarnaast hebben verschillende journalisten op de vlucht met hun families gebeld om te zeggen dat er vreemde dingen gebeurden.

Volgens de Iraanse krant Sharq heeft de eerste piloot geweigerd het toestel te besturen. Gisteren heeft de krant een fax gekregen van veiligheidsdiensten dat er niet meer over dit onderwerp mag worden geschreven. Morgen is er wel een vergadering van de Iraanse journalistenvakbond. Daar gaan vast harde woorden vallen.

Jasje

Vanwege de vliegramp belde het 8 uur journaal voor een live gesprek. Een half uur voor de uitzending meldde ik me keurig bij de studio van de Iraanse staatstelevisie. Daar hoorde ik dat mijn kleren absoluut fout waren: een interessante opmerking van een Iraanse staatsambtenaar. Deze dragen namelijk alleen maar lelijke pakken. Mijn shirt was veel te wit en door de vele lampen leek ik wel een spook, zo legde de man uit.

Niet veel later zat ik zelf met het lelijke jasje van de ambtenaar voor de camera. Nood breekt wet. Voor ambitieuze tv-journalisten: zie hier wat er gebeurt als je geen eigen jasje bij je hebt. (Scroll door naar 03.35 min). Link werkt nu wel, schijnt. Met dank aan Jan-Edward

De reacties waren gemengd. Na afloop belde Philp Freriks vanuit Nederland op om te complimenteren. Dat was wel aardig van hem. Maar Newsha, mijn vrouw, is ervan overtuigd dat deed omdat hij medelijden met me had. Mijn schoonmoeder Gila was allang blij: ik had tenminste een jasje aan en dat is netjes. Hamid-Reza, mijn zwager, is er van overtuigd dat ik allerlei wilde vriendinnen zal krijgen na dit tv-optreden. Iedere keer als ik langsloop, begint hij "Thomas, ik wil je!", te gillen.

Het Vliegtuig, de Iraanse Politie en de Pers

Een militair vliegtuig, gevuld met journalisten, stort neer in Zuid-Teheran. De oorzaak is nog onbekend, maar iedereen hier weet dat de vliegende doodskisten zo onveilig zijn omdat aartsvijand Amerika geen onderdelen wenst te leveren. In ieder ander land zou de P.R. machine op volle toeren gaan draaien, maar in Iran krijgen de toegestroomde journalisten een pak slaag van de politie. Zie de foto's hier, hier en hier. Lees dit persoonlijke verslag dat ik net snel heb geschreven.

Scholen dicht

De luchtvervuiling gaat maar door. Vandaag en morgen zijn alle scholen in Teheran gesloten om de tere kinderlongentjes tegen alle smerigheid te beschermen. Gisteren stond de PSI index op 187. Ter vergelijking op een vervuilde dag in Bangkok is dat 57. Newsha zegt dat Iran een "shithole" is. Vandaag ben ik het met haar eens.

De vervuiling wordt ook steeds zwaarder. In het voorjaar was de PSI index nog 168. Er zijn 3,5 miljoen auto's in de stad en er is slecht plaats voor 1 miljoen wagens op de wegen. Iran's president heeft besloten niet mee te helpen aan de vervuiling. Om andere redenen heeft hij zijn privé-vliegtuig van de hand gedaan. Zie hier mijn stukje in de NRC van gisteren.

Ughe Ughe!

Het is weer winter in Teheran. Dat betekent: weinig wind en koude lucht. het Alborz gebergte dat de stad omarmt houdt de uitlaatgassen lekker vast. Hierboven de foto van het uitzicht gistermiddag vanuit mijn flat op de 14e verdieping. Voor alle duidelijkheid; dit is geen mist, maar dikke, vette, smog. De staatsradio heeft vandaag iedereen aangeraden binnen te blijven. "Ga alleen naar buiten als het écht nodig is", zo waarschuwt de radio.

Zojuist ben ik toch op onderzoek uit gegaan (lunchen bij mijn schoonouders) en god zij gedankt: het is een beetje gaan waaien. In het voorjaar was er ook al erge smog, mijn ervaringen van toen.

Wat is fundamentalisme?

Afgelopen week had ik een interessant gesprek met ayatollah Abbas Kabi. Hij is een van de 12 leden van de machtige Iraanse Raad van de Hoeders van de Grondwet. Kabi wilde niet over politiek praten. Dat was jammer. In Iran denken namelijk veel mensen dat de machtige Hoeders belangrijke medestanders zijn van de nieuwe president Mahmoud Ahmadinejad.

Kabi legt wel in duidelijke termen uit waarom, in zijn optiek, Iraans fundamentalisme verschilt van de westerse definitie van fundamentalisme. Ik heb wat onderdelen van het gesprek, gehouden in Qom, opgeschreven. Zie hier: AbbasKabi