Drie koningen: Perzen

Het is vandaag drie koningen. Juist, de 'wijzen uit het Oosten'. En drie keer raden waar die vandaan kwamen. Een gastbijdrage van Jona Lendering, dé expert op het gebied van de Iraanse geschiedenis.

"Toen Jezus was geboren in Betlehem, kwamen er magiërs uit het Oosten. Ze vroegen: Waar is de pasgeboren koning van de Joden? Wij hebben namelijk zijn ster zien opgaan en zijn gekomen om hem eer te bewijzen."

Ze kwamen met goud, wierrook en mirre. De rest geschiedenis. Tegenwoordig noemen we de magiërs 'wijzen'. De evangelist Mattheüs gebruikt het woord magoi. En die kennen we: het zijn de religieuze specialisten van het oude Perzië, die mensen bijstonden door bij het heilige vuur de voorgeschreven, lange gebeden op te zeggen. Daarnaast lijken ze dromen te hebben uitgelegd.

Een ster had de magiërs naar Betlehem geleid. Het zou kunnen dat de wijzen sterrenwichelaars uit Babylon waren. De astrologen van Babylonië waren wereldberoemd. Maar dat zou betekenen dat Mattheüs een woord (magiërs) heeft gebruikt zonder de betekenis goed te kennen. De drie 'wichelaars'uit het oosten, zoiets. Dat valt niet uit te sluiten -niets menselijks is de evangelisten vreemd- maar het is wat makkelijk om te zeggen dat de dicipel van jezus zelf niet weet wat hij bedoelt.

Daarnaast weten wij niet veel van de activiteiten van de oude magiërs. Een groot deel van hun heilige boek, de 'Avesta', is door arabieren vernietigd. Het is heel goed mogelijk dat de magiërs zich met astrologie zijn gaan bezighouden vanaf het moment waarop de Perzen Babylonië veroverden (in het jaar 539 vóór de geboorte van jezus). Dit verklaart ook waarom Marco Polo eeuwen later de graven van de wijzen uit het Oosten aantrof in het Iraanse Saveh, en niet in Irak.

En dan hebben we het nog niet gehad over de eeuwige vraag welk teken ze aan de hemel hebben gezien, waarom de magiërs ook bekend staan als drie koningen en waarom Marco Polo hun graven zag in Saveh, terwijl ze tevens begraven liggen in de Dom van Keulen. Wijzen, magiërs, of ze nu Perzen waren of niet, ze kwamen uit het oosten. Tegenwoordig is er helaas een groot gebrek aan wijzen uit alle windstreken. Wellicht dat daarom zoveel mensen op verlossers wachten.

Darius. Man van het jaar 521 v. Chr.

Omdat er veel te weinig aandacht is voor de glorietijd van Iran, hier een gastbijdrage van Jona Lendering, dé expert in Nederland op het gebied van de Iraanse historie:

Ahmadinejad is dus geen 'Man van het Jaar' geworden, maar de Iraniërs zullen zich daar niet echt zorgen om maken. Want als er één iemand de wereld met stomheid heeft geslagen om wat hij allemaal in één jaar presteerde, dan was het een andere Iraniër: koning Darius de Grote (522-486 v.Chr.).

Het jaar in kwestie begon op 29 september 522, toen hij een einde maakte aan het leven en heerschappij van Gaumata, die enkele maanden eerder door een staatsgreep aan de macht was gekomen. Dus werd Darius zelf koning van een rijk dat zich op dat moment zou hebben uitgestrekt van Egypte tot Afghanistan, ware het niet dat de tweede coup in zeven maanden een kettingreactie van opstanden uitlokte, zodat de macht van de nieuwe vorst niet werkelijk ver reikte.

In de Behistuninscriptie vertelt de Perzische koning hoe hij eerst Irak opnieuw onderwierp, het rijkste gebied in het Midden-Oosten. Hoogstpersoonlijk doodde hij zijn voornaamste tegenstander. En toen brak de hel los.

In wat nu Iran heet, leefden destijds verschillende volken, waarvan de Perzen er maar één waren. In het zuidwesten leefden de Elamieten, in het noordwesten de Meden en in het noordoosten de Parthen. Na de herovering van Irak door Darius kwamen ook zij in opstand, samen met een half dozijn andere volken die ooit door de Perzen waren onderworpen. Darius versloeg ze allemaal en kon zonder overdrijving beweren dat hij in één jaar negentien veldslagen had gewonnen.

De wereld was met stomheid geslagen. Er waren geen experts die het nieuws konden duiden, maar in het verre Israël noteerde de profeet Nahum dat alle volken zich stil hielden. En nog elk jaar vergapen tienduizenden toeristen zich in de hoofdstad van Darius, Persepolis aan de reliëfs bij zijn troonzaal. Ze zien daar 23 volken die de grote koning met Now Ruz geschenken komen brengen. Wellicht dat de huidige Iraanse president daar ook van droomt, maar dan heeft hij nog een lange weg te gaan.