Respect!

Lees hier het prachtige verhaal over de Iraanse fotograaf die een Pulitzer prijs won, maar zijn naam -tot nu toe- nooit heeft bekend gemaakt. Newsha had hier al gesproken met de schrijver Joshua Prager van het verhaal, en ik had hem in New York ook nog ontmoet (niet dat ik hem iets kon vertellen, daar niet van).

De serie foto's van een executie in Iraans-Koerdistan werden gemaakt door fotograaf Jahangir Razmi, die destijds zijn naam niet bekend durfde te maken. Iraanse islamitische revolutionairen -die destijds flink hadden huisgehouden in het gebied- waren 'not amused' over de foto's.

Ook nieuwswaardig om te lezen hoe de beroemde Iraanse fotograaf Reza (o.a. National Geographic) destijds suggereerde dat hij de plaat had geschoten. Ook dachten veel mensen in Teheran dat Kaveh Golestan de maker van de foto's was. Om eerlijk te zijn, dacht ik het ook (zie het stuk). Hij stierf in 2003, Newsha en ik waren daar helaas bij aanwezig.

Een mysterie is opgelost en Razmi krijgt de eer die hem toekomt. Binnenkort ontvangt hij alsnog de geldprijs die bij de onderscheiding hoort. Zie hier een slideshow van de foto's.

Studenten-perspectief

Even snel, want ik heb het razend druk, lees vandaag het stuk over de Holocaust conferentie in de NRC.

Veel mensen hebben me gemaild met de vraag wat ik af weet van de studenten die Ahmadinejad "een dictator" hebben genoemd en posters met zijn afbeelding hebben verbrand. Om eerlijk te zijn weet ik van dat incident niet veel, ik zat immers bij de gekken op de holocaustconferentie.

Laat ik over een ding duidelijk zijn. Er is hier geen revolutie gaande, we hebben alleen te maken met selectieve (westerse) media. Er zijn de afgelopen 7 jaar tientallen studentenprotesten geweest, veel daarvan heb ik verslagen. Maar twee jaar geleden verloren veel redacties hun aandacht ervoor (en dan heb ik het niet over mijn krant waar we afgelopen twee maanden nog twee -grote- stukken over de Iraanse studenten hebben gehad).

Maar nu, met alle aandacht voor Ahmadinejad, is er opeens iedere oppositiescheet weer nieuws. "He, is het mogelijk om kritiek te leveren in Iran?" Als het geheugen kort is, dan kan nieuws om de zoveel tijd worden gerecycled. Alleen maak je het daarmee veel groter dan het is en daarmee creeren journalisten een verkeerd beeld.

De werkelijkheid is dat de Iraanse studentenbeweging succesvol kapot is gemaakt door conservatieven en hervormers (die de jongeren voor hun doeleinden gebruikten). De studenten die nu nog politiek actief zijn, zijn een veel kleinere groep dan -pak em beet- 3 jaar geleden.

Zo was er vorige week een protestbijeenkomst met tussen de 300 en 2000 studenten. Dat is heel dapper, maar er zijn 2 miljoen studenten in Iran. Kortom, plaats het in perspectief en de invloed van de studenten wordt al een stuk minder.

Voor Amerikaanse neo-cons zijn dit soort nieuwsberichten zonder context koren op de molen. Voor je het weet heeft Bush een boodschap voor "het dappere Iraanse volk dat zich massaal verzet". Sinds de Irak-oorlog weet hopelijk iedereen hoe belangrijk het is om naar de feiten te blijven kijken. De realiteit is dat actief verzet tegen de Iraanse overheid wordt gepleegd door slechts een hele kleine groep.

Maar ik sluit niet uit dat zowel hervormers en studenten een hergeboorte zullen beleven. Die eerste groep zou bijvoorbeeld kunnen winnen bij de gemeenteraadsverkiezingen van vrijdag(ze gebruiken de foto van ex-president Khatami in hun campagne). En een incident kan heel veel gevolgen hebben in de Iraanse studenten-wereld, zo bewezen de spontane protesten in 1999. Maar incidenten zijn niet te voorspellen.

Vooralsnog zie ik eerder een brede opkomst van neo-revolutionaire en nationalistische waarden in Iran, vooral bij veel mensen die vroeger relatief pro-westers waren. Het drama in Irak en westerse druk op Iran zijn daar de grootste aanstichters van. Ik vrees dat deze groep veel invloedrijker en machtiger aan het worden is dan de studenten.

Khosrow Hassanzadeh

Door een nare familie-omstandigheid moet ik vanavond terug naar Nederland. Vlak voor mijn vertrek had ik nog een interview met de Iraanse schilder Khosrow Hassanzadeh. Hij heeft vanaf 22 september een tentoonstelling in het Tropenmuseum.

Hassanzadeh doet alles wat hij doet met hart en ziel (ja, ik luister mijn ouwe Trockener Kecks cd's weer af). Hij kiest geen makkelijke onderwerpen (prostitutie, moorden, terrorisme) Dat is niet makkelijk want de enigen die zijn kunst kopen zijn westerlingen, terwijl Hassanzadeh juist een heel simpele jongen uit Zuid-Teheran was.

"Ik haat het om de verantwoordelijkheid te hebben", zei hij terwijl we samen een glas dronken. "Maar in Iran kan je niet anders als artiest. Het is veel moeilijker dan in Europa. Als je in Iran kunstenaar bent, plaats je je zelf ook meteen buiten de maatschappij. Dat is een eenzaam leven."

Dit klinkt warrig en hij is dan ook een kunstennaar. Ik zal het later uitleggen, mochten er mensen interesse hebben. In ieder geval 22 september in NRC.

Ik moet rennen.

Sharq gesloten

Sharq, de laatste, semi-onpartijdige kwaliteitskrant in Iran, is zojuist gesloten vanwege een cartoon (gevoelig onderwerp in Iran). Eerst had de krant een week gekregen om de directeur te vervangen. Dat is niet gebeurd. Vervolgens is de krant extra gecontroleerd.

De cartoon, over de nucleaire onderhandelingen, laat een schaakspel zien. Aan de ene kant van het bord een paard en aan de andere kant een ezel. Om het hoofd van de ezel zit een gouden gloed. Ik heb de cartoon zelf niet gezien, dus ik hoor dit van mensen bij Sharq. Volgens de rechtelijke macht zou die gloed refereren aan de toespraak die de Iraanse president Mahmoud Ahmadinejad vorige jaar voor de algemene vergadering van de VN hield.

In een video die op internet circuleert (Google-video vandaag niet gefilterd in Iran! Ha!) is te zien hoe Ahamdinejad aan geestelijke Javadi Amoli vertelt dat een medewerker tijdens de toespraak een gloed om hem heen zag verschijnen. Ahmadinejad's medewerkers hebben de uitspraak ontkent. Destijds werd er beweerd dat de president zou denken dat hij een speciale band met de Mahdi (shji'ietische messias) had, over wie hij tijdens zijn toespraak voor de VN sprak. Dit is een taboe in Iran.

Ik denk dat de Sharq (waar Newsha ook soms voor werkt, het is voor haar krant nummer 16 die gesloten wordt) niet voor heel lang dicht zal blijven, al is alles mogelijk. Het mag duidelijk zijn dat de rechtelijke macht een andere directeur probeert op te dringen, en dat dit een machtsmiddel is.

Er is een goede documentaire over Sharq gemaakt, 'Red Lines and Deadlines'.

UPDATE: Ik ben de prullenbak in gedoken en ziedaar, tussen de rijstresten: de gewraakte cartoon.

Jahanbegloo

Ramin Jahanbegloo is net vrijgelaten, zo heb ik net gehoord van bronnen dichtbij de familie.

Dood

Graag even aandacht voor de dood van Akbar Mohammadi in de Evin gevangenis, een paar dagen geleden. Hij en zijn broer zaten vast sinds de studentenrellen van 1999 en zijn slechts een paar keer voor verlof buiten de gevangenis geweest. Zijn ouders zijn nu ook opgepakt.

Ik zit in Nederland en heb geen idee over de toedracht, anders dan de verhalen die op internet staan (niet altijd een betrouwbare bron).

De vertegenwoordigers van de ideen waarvoor wie Mohammadi destijds de bak in draaide, de Iraanse hervormers, hebben de afgelopen jaren weinig drukte gemaakt over zijn gevangenschap. Mohammadi's vader voerde altijd onafgebroken campagne voor de vrijlating van zijn zoons, maar de meeste Iraanse hervormingsgezinde policti gingen snel over op andere onderwerpen. Ik heb nog een interview gehad met hun oude strijdmakker Ahmad Batebi, maar dat staat helaas niet online.

Zangeres

Een paar dagen geleden ben ik naar een concert geweest. Niet zomaar een concert, nee. Een concert van een vrouw. Een vrouw die zong. Nu is dat in Nederland de gewoonste zaak van de wereld en in Iran was het voor de revolutie ook normaal, maar tegenwoordig rust er een religieus taboe op vrouwelijk gezang in het openbaar in Iran. Dat zou de mannen maar opwinden, zo vinden sommige geestelijken.

De zangeres in kwestie -ik zal haar naam niet noemen- en haar band speelden ook nog eens westerse covernummers van onder andere Moloko, Alanis Morissette en Erykah Badu. Ze waren serieus goed. Eerst zat ik een beetje te hupsen in mijn stoel, maar later, toen iedereen ging klappen en staan deed ik ook mee. Sommige van de circa honderd toeschouwers -mannen en vrouwen- begonnen zelfs te dansen bij de laatste nummers, wat officieel ook niet mag hier in Iran.

Desondanks hing er geen opstandige -politieke- sfeer en als de vrouwen geen hoofddoekjes hadden gedragen had het overal ter wereld kunnen zijn. Maar het was in Iran. Ik denk dat de organisatoren er een soort wetenschappelijk experiment van het concert hebben gemaakt om er een vergunning voor te kunnen krijgen. We zaten dan ook in een een soort collegebanken. En het evenement was niet in een woning maar in een soort muziekinstituut. De politie liet zich niet zien. Wel vroeg de zangeres aan de toeschouwers om geen foto's of video's van haar te maken. Na afloop ging iedereen verheugd naar huis met de gedachte dat niets mag in Iran, maar alles kan. Het was een prachtige avond.

Ramin J.

Een paar dagen geleden werd bekend dat de Iraanse academicus Ramin Jahanbegloo is opgepakt op het vliegveld van Teheran. Ik heb hem een paar keer gesproken. De eerste keer toen hij de Hongaarse filosofe Agnes Heller naar Iran bracht.

Dat hij nu vast zit is geen goed nieuws voor degenen die nog een beetje kritiek durfden te leveren op de overheid hier. Ik verwacht niet dat de kritiek gestaakt zal worden, maar het is wel een waarschuwing. Kijk vanavond in NRC Handelsblad voor een vollediger verhaal.

Vrouwen Dag

Het is internationale vrouwendag. Vandaag kwamen er 250 Iraanse dames samen voor het stadstheather in het centrum van Teheran. Na het zingen van enkele liederen kwam de politie. De demonstranten werd gevraagd zich te verspreiden. Toen dat niet gebeurde greep de politie in en sloeg verschillende vrouwen. Enkele mannen werden opgepakt en kregen traangas in het gezicht gespoten.

Voor alle duidelijkheid, deze bovenstaande foto is uit 2003 toen Shirin Ebadi tergukeerde uit Parijs nadat bekend was gemaakt dat ze de Nobelprijs had gewonnen. Ongeveer 15.000 mannen en vrouwen kwamen toen naar het vliegveld om haar op te halen. Vandaag waren Newsha en ik er niet: zij is ziek en ik moet een stuk aftikken. Het moet erg treurig geweest zijn, ik heb het al te vaak gezien.

Ik heb enorm veel respect voor Iraanse dames die voor de duivel niet bang zijn. Ik wilde graag allerlei links op deze post zetten maar alles wat met vrouwen te maken heeft is gefilterd in Iran.

Imam Hussein

Terwijl een paar druktemakers de ambassades maar niet met rust laten, is in Teheran het hoogtepunt van de 'Moharram' maand begonnen. Deze dagen herdenken de shji'ieten de dood van Imam Hussein, de kleinzoon van de profeet (jawel, de profeet waarover de laatste tijd zoveel te doen is).

Lees hier meer over 'Ashura' zoals het feest heet. Vaak wordt de herdenking neergezet als een wreed tafereel waarbij mensen zichzelf tot bloedens toe met kettingen slaan. In Iran is dat verboden en zijn de kettingen symbolisch.

Het haantjesgedrag van de Iraanse overheid in verband met 'De Cartoons', werkt deze dagen als een boomerang. De Iraniërs hebben namelijk hun straten vol gehangen met afbeeldingen van Imam Hussein, die eigenlijk bijna net zo heilig en onfeilbaar is als de profeet. Dat kan dus eigenlijk helemaal niet, probleem is: de Iraniërs en ook andere volkeren doen het al eeuwenlang.

"Wat nu?", moeten sommige hardliners hebben gedacht. "Straks snapt niemand er meer iets van". Dus was op sommige plaatsen het gezicht van Imam Hussein afgeplakt. "Ik vind het raar", vertelde een vrouw me. "We hangen ieder jaar het portret van Imam Hussein op. Hij is knap." Uiteindelijk was Imam Hussein in de ene straat wel te bewonderen en in de andere niet.

Naast de herdenking is Ashura ook een gezellig feest waarbij jongeren eens ongestoord door politie of andere baardmannen in het openbaar op trommels kunnen slaan en flirten. Mijn tolk Armin vindt het jammer dat het steeds meer hierom gaat, en minder om de waarden waar Imam Hussein voor staat: opofferingsgezindheid, eerlijkheid en opkomen voor de zwakkeren. Hij is een soort Iraanse Jezus. Iedere Iraniër is dol op hem.

Concert

Een paar weken geleden schreef ik over de Iraanse band 127. Onlangs gaven ze een concert in Teheran.

Zie hier boven de foto's, publiek is er niet te zien, maar ik twijfel er niet aan dat veel mensen waren. 127 is populair, al bestaan ze voornamelijk op internet. Ze krijgen bijna nooit toestemming van de overheid om op te treden.

Nabavi

Voor wie verder wil luisteren dan de gebruikelijke slogans over Iran, raad ik dit artikel aan, geschreven door Ebrahim Nabavi. Ik ken deze Iraanse satiricus nog uit Iran, voordat hij Teheran voor Brussel verruilde. Eind december won hij terecht een van de Prins Claus prijzen.

Door zijn satirisch talent is Nabavi veel invloedrijker dan de meeste Iraanse vluchtelingen. We gaan nog veel van hem horen, hoop ik.

Muziek is oorlog

Afgelopen vrijdag bezochten Newsha en ik een repetitie van de Iraanse rockband 127. We troffen 5 jongens in een tot studio omgebouwde broeikas. Aan de muur een poster van 'Jethro Tull' en net genoeg ruimte voor een drummer, bassist, zanger, gitarist en een jongen op schuiftrompet. Ze zingen in het Engels.

Toen de Iraanse president Ahmadinejad eiste dat er geen westerse muziek meer zou worden gedraaid op de Iraanse tv voorspelde buitenlandse media de zoveelste 'clapdown' op leuke dingen in Iran. Maar, zoals altijd, trekt niemand er zich iets van aan. De leden van 127 al helemaal niet. "We hadden toch al geen toestemming om cd's te maken in Iran," zei zanger Sohrab.

Het is eigenlijk vervelend als journalist om met dit soort jongens over politiek te moeten praten. Waar Ahmadinejad de theorie vertegenwoordigt, staat 127 voor de realiteit: namelijk dat alles hier verboden is en toch alles kan. Liever zouden de bandleden gewoon muziek maken, maar de internationale media bezoekt ze vooral voor hun quotes. ik - uiteindelijk- ook, om eerlijk te zijn. Maar hoe je het ook went of keert, muziek is oorlog in Iran

Hier een video van 127, die iets van die sfeer laat zien.

Coole gasten hoor, ze oefenen drie keer per week, al vijf jaar lang. In die tijd hebben ze slechts vijf optredens gehad. "We zijn een band zonder publiek", vertelde bassist Ali-Reza aan ons. Gelukkig staan hun nummers op internet. En hebben ze een tour in de Verenigde Staten gehad. Dat kan dan weer wel.

Satellietzender Saba

Sinds ik me ooit publiekelijk tegen een Nederlands plan voor een op Iran gerichte satellietzender heb gekeerd, hou ik al het nieuws over dit soort initatieven scherp in de gaten.

Mijn idee was -in een notedop- dat het met Nederlands belastinggeld opstarten van een onafhankelijke zender gericht op Iran niet zou werken. Onder andere omdat de (gevluchte) Iraanse journalisten die de zender in Nederland zouden bemannen waarschijnlijk tot een bepaalde politieke groep zouden behoren. Daarnaast stelde ik dat contact met Iran moeilijk zou zijn voor de groep omdat ze geen kantoor mogen openen in Teheran. Het idee voor de zender is uiteindelijk de prullenmand ingegaan. Iets wat meer de schuld was van het gebrekkige werkvoorstel van de Iraanse journalisten, dan van mijn stukje erover.

Nu heeft een Iraanse geestelijke/politicus hetzelfde geprobeerd. Mehdi Karroubi's satellietzender gericht op Iran vanuit het buitenland, maar met programma's gemaakt in het land, wordt behoorlijk dwarsgezeten door het regime.

Zijn initatief lijkt misschien doldriest, maar omdat het van binnen Iran komt, en dus niet wordt betaald door een buitenlandse mogendheid, is het idee in ieder geval grensverleggend. Alle politieke zenders die gericht zijn op Iran, komen namelijk uit het buitenland en worden bemand door oppositiefiguren. Karroubi is juist onderdeel van het systeem. Het mag nu dan niet zijn gelukt, toch heeft hij een grens verlegd voor de toekomst. Er gaat een gerucht dat president Mahmoud Ahmadinejad zelfs ontevreden is met de staatstelevisie, omdat zijn standpunten niet goed worden overgebracht. Hij zou ook een aparte zender willen beginnen.

De Iraniërs lachen ondertussen in hun vuistje. Want hoe meer Iraanse politci flirten met de -verboden- satellietontvangers, hoe moeilijker het wordt om mensen te straffen voor het bezit ervan.

Dapper & Treurig

Uiteindelijk was het elf uur 's avonds toen we bij het feestje van R. binnenkwamen. R, een jonge Iraanse journalist, stond met blote voeten op een stoel te dansen, zijn vriendin was bezig in de keuken en de vijf gasten dronken en rookten. Het kleine appartement in het centrum van de stad stond blauw van de sigarettendamp.

"Thomas, vanavond praten we niet over politiek en onze president", zei R. "Vanavond vergeten we even alles." Een dun, springerig meisje greep de gastheer en begon aan een wilde dans op gedownloade zomer-2005 hitjes.

Dit is nu niet het moment om uitgebreid de details van een Iraans feestje te bespreken. Het komt er in het kort op neer dat feestjes, drank en samenzijn tussen mannen en vrouwen hier verboden zijn, terwijl iedereen het doet.

Hoewel ook gisteravond iedereen zich daardoor een beetje rebels voelde, sprak niemand erover. Want de werkelijkheid was niet uitgenodigd op R's feestje. Binnen de vier muren van het appartement creëerden negen mensen hun eigen Iran. Het is dapper en treurig op hetzelfde moment.

Woede

Gisteren was er een begrafenis processie voor de 108 doden van de vliegramp. Iraanse fotografen huilden tranen met tuiten terwijl ze foto s maakten van de laatste tocht van hun collega s. Zie hier, hier en hier een aantal plaatjes gemaakt door Newsha. Die moest ook huilen, net als ik.

Het regime had flink uitgepakt om onlusten te voorkomen. Tussen de duizenden mensen waren verschillende wagens met rituele Maddah zangers (die shjiitische religieuze liederen zingen) Dus ging de ochtend niet over bijvoorbeeld de overleden Fars News fotograaf Ali-Reza Baradaran die een pas geboren tweeling achterlaat, maar over de heilige stad Kerbala en de derde imam Hussein. Mijn Franse collega zag met eigen ogen hoe een groep Baseej-vrouwen (aanhangers van het regime) zich in de menigte mengden en begon te wenen om Imam Hussein die in 680 na Christus overleed. Dit alles om te voorkomen dat mensen op het idee kwamen politieke leuzen te roepen.

Ondertussen is duidelijk geworden dat de 94 inzittenden van het rampvliegtuig uren lang in doodsangst hebben gezeten. Tot vijf keer toe moesten de motoren worden herstart. Daarnaast hebben verschillende journalisten op de vlucht met hun families gebeld om te zeggen dat er vreemde dingen gebeurden.

Volgens de Iraanse krant Sharq heeft de eerste piloot geweigerd het toestel te besturen. Gisteren heeft de krant een fax gekregen van veiligheidsdiensten dat er niet meer over dit onderwerp mag worden geschreven. Morgen is er wel een vergadering van de Iraanse journalistenvakbond. Daar gaan vast harde woorden vallen.

Het Vliegtuig, de Iraanse Politie en de Pers

Een militair vliegtuig, gevuld met journalisten, stort neer in Zuid-Teheran. De oorzaak is nog onbekend, maar iedereen hier weet dat de vliegende doodskisten zo onveilig zijn omdat aartsvijand Amerika geen onderdelen wenst te leveren. In ieder ander land zou de P.R. machine op volle toeren gaan draaien, maar in Iran krijgen de toegestroomde journalisten een pak slaag van de politie. Zie de foto's hier, hier en hier. Lees dit persoonlijke verslag dat ik net snel heb geschreven.